امام رضا (ع) و گفتمان امامت (5)

سرویس اندیشه جوان ایرانی به نقل از راسخون؛ بخش مقالات دینی:



 

نویسنده: حسن بشیر




 

تحلیل نهایی خطبه امام رضا علیه السلام در مورد امام و امامت

با توجه به فضاهای پنجگانه در روش پدام برای تحلیل گفتمان و با استفاده از گزاره های به دست آمده از جدول شماره [4] به ویژه ستونهای چهارم و پنجم که منعکس کننده «فضای گفتمانی» و «فضای فراگفتمانی» می باشند، می توان به اختصار دال های مرکزی و فراگفتمانی متن که عمدتاً بر پایه ارتباط «بینامتنی» و «بیناگفتمانی» متکی است و بخش هایی از آن با استناد به قرآن کریم و سایر روایات و احادیث مورد تحلیل قرار گرفته اند، را به دست آورد. جدول شماره [1] و نمودار شماره [1] بیانگر موارد مزبور است.

اطاعت امام، اطاعت خدا

رویکرد اعتقادی

امامت یک اصل دینی

امامت انتصابی خداوند

امامت معیار ایمان است

ایمان عامل شناخت امام

عصمت امام

امامت، رهبری جهانی

رویکرد سیاسی

امامت، هدایت است

نجات بشریت

امام حاکم جامعه اسلامی

امام انتخاب مردم نیست

استمراریت امامت تا قیامت

امام خلیفه الله است

امامت در خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است

رویکرد تاریخی

حضرت علی علیه السلام و فرزندانش امامان هستند

تفاوت امام با سایر مردم

امامت فراتر از پیامبری

رویکرد فرهنگی

تبیین دین

انسان کامل

رویکرد عرفانی

حلم امام حافظ اسلام

رویکرد اخلاقی

معیار حق و باطل

لدنی بودن علم امام

رویکرد معرفتی

ایمان عامل شناخت امام

کمال دین

رویکرد اجتماعی


دال های مرکزی و فراگفتمانی امامت در خطبه امام رضا علیه السلام
دال های مرکزی و فراگفتمانی امامت در خطبه امام رضا علیه السلام
همان گونه که در جدول [1] و نمودار [1] دیده می شود، محورهای اساسی بیانات امام رضا علیه السلام در مورد امامت شامل چندین رویکرد مهمی است که به اختصار مورد تحلیل قرار می گیرند.
اول: رویکرد اعتقادی
رویکرد اعتقادی، اولین رویکردی است که امام علیه السلام در دو محور مهم مورد تأکید قرار می دهند.
1- محورهای عقیدتی امامت: در این محور امام بر سه دال مرکزی مهمی اشاره می کنند که اساس امامت را تعیین می کند.
(1) امامت یک اصل دینی است؛
(2) امامت انتصابی خداوند است؛
(3) تأکید بر عصمت امام.
در حقیقت امام علیه السلام بر این سه دال مرکزی که امامت یک اصل دینی و نه یک فرع دینی است که باید مصداق آن توسط خداوند متعال مشخص گردد و این که امام باید معصوم باشد مورد تأکید قرار می دهند.
این سه مؤلفه مهم امامت تبیین کننده همه مسائل مربوط به امامت از منظر اعتقادی است. با این رویکرد امام نه تنها تکلیف مأمون را مشخص کرده است، بلکه تکلیف همه کسانی که به ناحق بر مسند حاکمیت نشسته بودند و امامان معصوم علیهم السلام را از هدایت جامعه محروم ساخته اند، روشن می کند.
2- محورهای اعتقادی پیروان: در این محور امام بر دو دال مهمی اشاره می کنند که اساس پیروی از امامت را تعیین می کند.
(1) اطاعت امام، اطاعت خدا؛
(2) امامت معیار ایمان است.
پیروان واقعی اسلام با ویژگی های اعتقادی آنان نسبت به امام مشخص می گردد. این دو ویژگی مهم در دو مفهوم اساسی مستتر است: «طاعت»، «ایمان» است. هر دو مفهوم در مورد پیروی از امام مطرح شده اند. اطاعت از امام اولین گام برای بازنمایی اعتقادی است و دومین گام، تعیین کننده درجه ایمان است. این دو مفهوم براساس دو دال مرکزی «ایمان» و «اطاعت» شکل گرفته و محوریت اعتقادی پیروان اسلام راستین را مشخص می کند که یکی «اعتقاد قلبی» و دیگری «اعتقاد عملی» است. اگر این دو اعتقاد حول یک محور به نام «امامت» شکل نگیرند، ایمان و اعتقاد واقعی به اسلام وجود نخواهد داشت.
دوم- رویکرد معرفتی: در این محور امام بر دو دال مهمی اشاره می کنند که اساس رویکرد معرفتی نسبت به امام و امامت است.
(1) لدنی بودن علم امام؛
(2) ایمان عامل شناخت امام.
در اینجا با دو مفهم اساسی که یکی «علم» و دیگری «شناخت» روبروی هستیم که هر دو از مقوله های معرفت اند. ایمان به علم لدنی امام و شناخت امام از طریق ایمان عمیق یک رویکرد «معرفت شناسانه» به امامت است که حول محور «علم» شکل گرفته است.
لدنی بودن علم امام به معنای تسلط بر «غیب» در زمانی که امام علیه السلام خواستار آن باشد نیز دلالت می کند. و ایمان نیز مبنائی برای شناخت چنین علم و تسلط غیبی است. بنابراین، در اینجا با دو شناخت روبه رو هستیم یکی شناختی که متعلق به امام است و دیگری شناختی که متعلق به پیروان امام است. شناخت اولی بر پایه علم لدنی و شناخت دومی بر پایه ایمان است. گویی هر دو رویکرد بازنمایی یک واقعیت مهمی است که در «معرفت» و چگونگی رسیدن به این معرفت استواراند که بر «اعتقاد» متکی است. اعتقاد به علم فراگیر امام از طریق تسلط بر غیب و شناخت امام براساس شناخت اعتقادی. به عبارت دیگر هر دو شناخت ریشه در رویکرد شهودی و غیر تجربی دارند.
سوم- رویکرد عرفانی: در این رویکرد بر یک دال مهم مرکزی یعنی «انسان کامل» اشاره می شود. امام نمونه یک انسان کامل و «خلیفه الله» بر روی زمین است. این مفهوم مهم که یک رویکرد عرفانی به امامت می تواند تلقی گردد بر مبنای نوعی از معرفت قلبی استوار است که امام واجب الاطاعه منصوب شده از سوی خداوند متعال که بر علم لدنی و غیب در مواقع لزوم مسلط است باید یک انسان کامل از همه جهات باشد که بتواند هدایت انسان های دیگر را عهده دار گردد.
چهارم- رویکرد اجتماعی: این رویکرد در دیدگاه ها، هدایت ها، بیانات و اعمال و رفتار امام مشاهده می شود که بر یک امر مهم یعنی «کمال دین» و یا به عبارت دیگر «نمونه ایده آل دینی» استوار است. هر امام در هر مرحله تکمیل کننده دین به معنای تبیین کننده ابعاد نهفته دین است. از سوی دیگر، امام خود تجسم «کمال دین» به معنای «دین کمال» است. این ویژگی در همه ابعاد محقق می شود که رویکرد اعتقادی نیز بر آن متکی است.
پنجم- رویکرد فرهنگی: این رویکرد بر دو مفهوم یا دال مرکزی استوار است که عبارت اند از:
(1) فراتر بودن امامت از پیامبری
امامت امری است فراتر از پیامبری. به عبارت دیگر، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نیز امام است. این یک ویژگی مهمی است که می تواند آثار فرهنگی و سیاسی و اجتماعی داشته باشد که هدایت و رهبری امام را مورد تأکید قرار می دهد. تأکید امام رضا علیه السلام بر این ویژگی که قرآن نیز بر آن تأکید می کند. (1) به همین دلیل است که پیامبری اگر مهم است و پیامبر واجب الاطاعه است، امامت که موقعیتی فراتر از پیامبری است سزاوارتر به توجه و اطاعت کردن می باشد.
(2) تبیین دین
امام در راستای «تبیین دین» حرکت می کند. تبیین ابعاد دین در هر مرحله نیازمند یک «تبیین کننده» ای است که علم لدنی دارد و بر غیب مسلط است. امام مصداق اتم چنین تبیین کننده است.
ششم- رویکرد اخلاقی: در اینجا به دو مفهوم یا دال اساسی رو به رو هستیم.
(1) حلم امام حافظ اسلام
(2) معیار حق و باطل بودن امام
«حلم و صبر» حفاظت از جامعه اسلامی و امت مسلمان در طول تاریخ اسلامی یکی از مهم ترین ویژگی های امام معصوم است. علی رغم سلطه حاکمان نابحق، صبر و حلم امام بر این انحراف سلطه گر، یک صبر و حلمی است که معیار امامت به شمار می آید.
از طرف دیگر، امام حلیم، در طوفان حوادث و حکمرانی های فاسد و غیر صالح، معیار حق و باطل به شمار می آید. این معیار در زمان سلطه حکمرانان غیر صالح به شدت اهمیت دارد. به عبارت دیگر، اسلام واقعی در شرایط غیر صالح، با وجود «امام» شناخته می شود. اگر «امام» در این شرایط غیر صالح وجود نداشته باشد، قطعاً جامعه اسلامی با انحراف های به وجود آمده از اسلام واقعی به شدت دور خواهد شد.
هفتم- رویکرد سیاسی: شاید مهم ترین رویکردی که در بیان امام رضا علیه السلام در مورد امام و امامت مطرح شده باشد در همین رویکرد نهفته است. این رویکرد با طرح دال های مرکزی ذیل مورد تأکید قرار گرفته است.
(1) امامت رهبری جهانی؛
(2) امامت هدایت است؛
(3) امامت نجات بشریت است؛
(4) امام حاکم جامعه اسلامی؛
(5) امام انتخاب مردم نیست؛
(6) استمرار امامت تا قیامت؛
(7) امام خلیفه الله است.
هفت محور اساسی فوق بیانگر «شبکه معنایی امامت» از منظر سیاسی است که بدیهی است ریشه در دین و رویکرد اعتقادی نیز دارد.
محورهای فوق در چهار رویکرد اساسی قابل مطالعه هستند:
1- امام منصوب الهی؛
2- امام حاکم جامعه اسلامی؛
3- امام رهبر جهانی؛
4- امام ناجی بشریت.
چهار رویکرد فوق الذکر که جنبه های مهم «حاکمیتی - سیاسی» بر آنها غلبه دارد نشان دهنده دیدگاه مربوط به امام و امامت در جهان است که در خطبه امام رضا علیه السلام مورد تأکید قرار گرفته شده اند.
در نمودار شماره [2] مفاهیم اساسی این رویکرد نشان داده شده اند. مطالعه این مفاهیم بیانگر این است که امامت و امام یک منصب الهی است که با انتخاب مردم صورت نمی گیرد بلکه با تعیین خداوند مشخص می گردد. به عبارت دیگر، حاکمیت از آن «الله» است که امام به عنوان «خلیفه الله» بر روی زمین منصوب او است که عهده دار هدایت جامعه اسلامی و رهبری جامعه جهانی است. امام حاکم جامعه اسلامی است و هر فرد دیگری که این حاکمیت را به ناحق می گیرد در حقیقت غصب کننده مقام امامت در جامعه است. اما از سوی دیگر، امامت یک رهبری جهانی است و امام منجی بشریت است. این نگاه به امام، یک نگاه فراتر از یک نگاه «فروگفتمانی» منحصر به جامعه اسلامی است، بلکه یک رویکرد «فراگفتمانی» است که امام را هادی، ناجی و رهبر جهان می داند. امام در حقیقت در این نگاه، هادی و رهبر همه جهان است. اگر این موقعیت به دلیل غصب حکومت توسط حاکمان غیر صالح اشغال شده است، در نهایت به امام معصوم در زمان مناسب منتقل می شود که منجی واقعی انسانها و گسترنده عدالت در سطح جهان می باشد.
شبکه معنایی مفاهیم سیاسی امامت
هشتم- رویکرد تاریخی: رویکرد تاریخی ناظر به شیوه شناخت امام از نظر تاریخی و بینانسلی است. این رویکرد شامل سه محور اساسی و بیانگر اهمیت نگاه بینانسلی در تعیین و شناخت امام است.
(1) امامت در خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است؛
(2) حضرت علی علیه السلام و فرزندانش امامان هستند؛
(3) تفاوت امام با سایر مردم.
بنابراین، می توان گفت که امام نه تنها منصوب خداوند است بلکه از نگاه بینانسلی نیز باید از خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و از فرزندان حضرت علی علیه السلام باشد. امام منتسب به این دو ویژگی قطعاً با سایر مردم تفاوت دارد و این ویژگی بینانسلی به عنوان یکی از شاخص های مهم امامت به شمار می آید.
مطالعه تاریخ عباسیان که خود را به گونه ای منتسب به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می کردند، بیانگر اهمیت این رویکرد تاریخی و بینانسلی در تعیین و شناخت امام واقعی است. تاریخ اسلامی شاهد بسیاری از این انتساب ها و رویکردهای بینانسلی برای ایجاد انحراف در شناخت امام از این منظر است.

نتیجه گیری و جمع بندی نهایی

مطالعه گفتمان امامت از منظر امام رضا علیه السلام با داشتن تجربه تحمیلی ولایت عهدی و به وجود آمدن موقعیت مناسب برای طرح گفتمان اساسی مربوط به تعیین امام و شناخت موقعیت اما��ت، بیانگر چندین رویکرد مهمی است که تلاش شد مفاهیم و دال های مرکزی آن در این بحث تفصیلی کشف و مورد تحلیل قرار گیرند.
در این رابطه با به کارگیری روش عملیاتی تحلیل گفتمان (پدام) که پیشنهاد نگارنده برای ارائه راه حل عملیاتی تحلیل گفتمان به شیوه فرایندی و منظم و بومی سازی آن روش برای متون دینی با مطالعه فضاهای پنجگانه «ساختاری»، «معنایی»، «ارتباطی»، «گفتمانی» و ‌«فراگفتمانی»، خطبه امام رضا علیه السلام در رابطه با امام و امامت مورد تحلیل قرار گرفت. تبیین رویکردهای موقعیتی - اجتماعی برای کشف زمینه های خلق گفتمان امامت توسط امام رضا علیه السلام با طرح نظریات مربوط به «زیست - قدرت» و «زیست - سیاست» که تبیین کننده رویکردهای مربوط به «سلطه» و «تدبیر» در اقدامات و رفتارهای مأمون عباسی و امام رضا علیه السلام به ویژه قبل و بعد از تحمیل ولایت عهدی و تحلیل مذاکره صورت گرفته میان امام رضا علیه السلام و مأمون برای پذیرش خلافت، ولایت عهدی یا شهادت، نشان دهنده ی زمینه ها و بافت های مربوط به ضرورت خلق گفتمان امام و امامت توسط آن امام معصوم علیهم السلام است.
مطالعه و تحلیل گفتمانی خطبه امام رضا علیه السلام در همین زمینه بیانگر 8 رویکرد مهم «اعتقادی»، «معرفتی»، «عرفانی»، «اجتماعی»، «فرهنگی»، «اخلاقی»، «سیاسی» و «تاریخی» است که محورهای اساسی هر رویکرد در این مطالعه مشخص شده اند.
اهمیت فراتر این مطالعه زمانی مشخص می شود که محورها و دال های اساسی مطرح شده در این خطبه درباره امام و امامت را مطلعی برای مراحل بعدی امامت و تبیین موقعیت امام دوازدهم علیه السلام که رهبر جهان و منجی بشریت است، مورد توجه قرار دهیم.
به عبارت دیگر، امام به بهره گیری از موقعیت و شرایط تحمیلی «ولایت عهدی» و «غصب حکومت توسط مأمون» و همچنین «ضرورت بازگشت حاکمیت به امامان معصوم علیهم السلام»، زمینه را برای طرح مسائل کلان تر مربوط به حاکمیت نهایی جهان توسط امام معصوم حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف مهیا می سازند و با طرح مفهوم وسیع امامت به عنوان «حاکم جامعه اسلامی»، «رهبر جهان» و «منجی بشریت» زمینه ی ظهور «گفتمان مهدوی» در سطحی وسیع تر و آشکارتر را در جامعه اسلامی و جهانی را مهیا نمودند.

پی‌نوشت‌:

1. «وَإِذِ ابْتَلَى‏ إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَاماً قَالَ وَمِنْ ذُرِّیَتِی قَالَ لاَ یَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ» (البقره، 124/2) (و چون ابراهیم را پروردگارش با کلماتی بیازمود، و وی آن همه را به انجام رسانید، [خدا به او] فرمود: «من تو را پیشوای مردم قرار دادم». (ابراهیم [پرسید: «از دودمانم [چطور]؟» فرمود: «پیمان من به بیدادگران نمی رسد».)

منابع تحقیق:
قرآن کریم.
1. ابراشی، محمد عطیه (1964 م) روح الاسلام، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه.
2. ابن اثیر، علی بن محمد (1417 ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار الکتاب العربی.
3. همو (بی تا) تاریخ کامل وقایع قبل از اسلام، ترجمه ی ابوالقاسم حالت، مؤسسه مطبوعات علمی.
4. ابن بابویه، محمد بن علی (1367 ش)، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، بی جا، طلیعه النور.
5. همو (1363 ق)، عیون اخبار الرضا علیه السلام، قم: انتشارات جهان.
6. همو (1404 ق)، عیون اخبار الرضا علیه السلام، بیروت: مؤسسه الاعلمی.
7. ابن حجر عسقلانی (1377 ق)، تهذیب التهذیب، نجف: دارالکتب الاسلامیه.
8. ابن شعبه، حسن بن علی (1342 ق)، تحف العقول عن آل الرسول، انتشارات اسلامیه.
9. ابن شهرآشوب، محمد بن علی (1375 ق)، مناقب آل ابی طالب، نجف: المطبعه الحیدریه.
10. ابن طقطقی، محمد بن علی (1350 ش)، تاریخ فخری، ترجمه ی محمد وحید گلپایگانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
11. ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم (1410 ق)، الامامة و السیاسة، بیروت: دار الاضواء.
12. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1367 ق)، البدایه و النهایه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
13. ابن معتز، عبدالله بن محمد (1976 م)، طبقات الشعراء، بیروت: دار المعارف.
14. أعلام الهدایه (1430 ق)، الامام علی بن موسی الرضا علیه السلام، بیروت: المعاونیه الثقافیه للمجمع العالمی لأهل البیت علیهم السلام.
15. امین، احمد (1933 م)، ضحی الاسلام، بیروت: دار الکتب العربی.
16. بشیر، حسن (1384 ش)، "تحلیل گفتمان: دریچه ای برای کشف ناگفته ها: تحلیل مقاله مورخ 27 فوریه 2001 روزنامه گاردین انگلیس درباره ایران "، تهران: مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق علیه السلام.
17. همو (1391 ش / الف)، "رسانه های بیگانه: قرائتی با تحلیل گفتمان"، از مجموعه تحلیل گفتمان رسانه های جهان (کتاب دوم)، تهران: انتشارات سیمای شرق.
18. همو (139 ش / ب)، «رویکردهای اجتماعی در گفتمان روایی امام صادق علیه السلام: مقدمه ای بر گفتمان دینی روایی»، ابعاد شخصیت و زندگی امام صادق علیه السلام، به کوشش احمد پاکتچی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام.
19. بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین (1368 ش)، تاریخ بیهقی، به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: سعدی.
20. پاکتچی، احمد (1391 ش) «شرایط علمی و فرهنگی در عصر امام صادق علیه السلام و بستر شکل گیری مذهب جعفری"، ابعاد شخصیت و زندگی امام صادق علیه السلام، مجموعه مقالات به کوشش احمد پاکتچی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام.
21. همو (1392 ش) «وحدت امت با محوریت سنت نبوی صلی الله علیه و آله و سلم در ادعیه رضوی»، جستاری در ادعیه رضویه با تأکید بر الصحیفه الرضویه الجامعه، به کوشش مرتضی سلمان نژاد، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام.
22. پهلوان نژاد، محمدرضا و مهدی رجب زاده (1389 ش)، «تحلیل متن شناسی زیارتنامه حضرت امام رضا علیه السلام بر پایه نظریه کنش گفتار»، مطالعات اسلامی، فلسفه و کلام، سال چهل و دوم، شماره ی 85/2، پاییز و زمستان 1389، صص 37-54.
23. جانی پور، محمد و عباس تقویان (1392 ش)، «تحلیل محتوای ادعیه رضویه»، جستاری در ادعیه رضویه با تکیه بر الصحیفه الرضویه الجامعه، مجموعه مقالات به کوشش مرتضی سلمان نژاد، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام.
24. جرداق، جورج (1958 م)، الامام علی صوت العدالة الانسانیه، بیروت: دار الفکر العربی.
25. جعفریان، رسول (1368 ش)، «اسوه های بشریت (8): امام رضا»، مجله نور علم، شماره: 34، اسفند 1368.
26. جلوب، ژان (1966 م)، امبراطوریه العرب، بیروت: دارالکتاب العربی.
27. حمدالله مستوفی، (1361 ش)، تاریخ گزیده، تهران: دنیای کتاب.
28. حیدر، اسد (1422 ق)، الامام الصادق و المذاهب الاربعة، بیروت: دار التعارف.
29. خضری، محمد (1997 م)، الدوله العباسیه، بیروت: مؤسسه الکتب الثقافیه.
30. دلوز، ژیل، آنتونیو نگری، و مایکل هارت (1386 ش)، بازگشت به آینده، ترجمه ی رضا نجف زاده، تهران: گام نو.
31. دهخدا، علی اکبر (1328 ش)، لغت نامه دهخدا، تهران: چاپخانه مجلس.
32. دیلینی، تیم (1388 ش)، نظریه های کلاسیک جامعه شناسی، ترجمه ی بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی، تهران: نی.
33. دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود (1366 ش)، اخبار الطوال، ترجمه ی محمود مهدوی دامغانی،‌ تهران: انتشارات نی.
34. شلبی، احمد (1387 ش)، تاریخ اسلام و تمدن اسلامی، ترجمه ی محمد حسین ساکت، تهران: نگاه معاصر.
35. طاهری، مرتضی (1386 ش)، امام یگانه دوران (جلوه های امامت و ولایت در کلام امام رضا علیه السلام)، تهران: نشر مؤمن.
36. طباطبایی، محمدحسین (1396 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
37. طبری، محمد بن جریر (1408 ق)، تاریخ الامم و الملوک، بیروت: دار الکتب العلمیه.
38. عاملی، سید جعفر مرتضی (1368 ش)، زندگانی سیاسی امام رضا علیه السلام، ترجمه و تحقیق دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم: کنگره ی جهانی حضرت امام رضا علیه السلام.
39. عرفان منش، جلیل (1374 ش)، جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا علیه السلام از مدینه تا مرو، مشهد: آستان قدس رضوی.
40. عمادالدین طبری، محمد بن علی (1420 ق)، بشاره المصطفی، به کوشش جواد قیومی، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
41. فرکلاف، نورمن (1379 ش)، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه ی فاطمه شایسته پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها.
42. فلسفی، محمدتقی (1404 ق)، فرصت ولایت عهدی امام علیه السلام در نشر معارف اسلامی، مشهد: کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام.
43. فوکو، میشل (1391 ش)، سوژه و قدرت، کتاب میشل فوکو فراسوی ساخت گرایی و هرمنوتیک، ترجمه ی حسین بشیریه، تهران: نشر نی.
44. قلقشندی، احمد بن علی (بی تا)، نهایه الارب فی معرفه انساب العرب، بیروت: دار الکتب العلمیه.
45. قمی، عباس (1350)، منتهی الامال، کتابفروشی علمیه اسلایه.
46. کلینی، محمد بن یعقوب (1377 ش)، اصول الکافی، به کوشش علی اکبر غفاری، تهران: انتشارات اسلامی.
47. گیدنز، آنتونی (1386 ش)، جامعه شناسی، ترجمه ی منوچهر صبوری، تهران: نی.
48. لجنه التألیف مؤسسه البلاغ (1414 ق)، موجز سیره الرسول صلی الله علیه و آله و سلم و اهل البیت علیهم السلام، تهران: مؤسسه البلاغ.
49. مجلسی، محمدباقر (1403 ق)، بحارالانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.
50. همو (1412 ق)، بحارالانوار الجامعه لدرر أخبار الائمه الاطهار علیهم السلام، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
51. مجموعه من العلماء و الباحثین (1431 ق)، الموسوعه العربیه المیسره، بیروت - صیدا: المکتب�� العصریه.
52. محقق، سید علی (1357 ش)، زندگانی پیشوای هشتم امام علی بن موسی الرضا علیه السلام، قم: انتشارات نسل جوان.
53. محمدی ری شهری، محمد (1391 ش)، منتخب میزان الحکمه با ترجمه فارسی، تلخیص سید حمید حسینی، ترجمه ی حمیدرضا شیخی، قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث.
54. محمودی، محمدباقر (1354 ش)، نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
55. مدرسی، محمدتقی (1410 ق)، الامام الرضا علیه السلام قدوه و اسوه، مکتب العلامه المدرسی.
56. مرتضوی، سید محمد (1385 ش)، ولایت عهدی امام رضا علیه السلام، مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
57. مسعودی، ابوالحسن علی (1343 ق)، اثبات الوصیه، ترجمه ی محمدجواد نجفی، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
58. همو (1404 ق)، مروج الذهب و معادن الجوهر، بیروت: دارالمعرفه.
59. مسند الامام الرضا علیه السلام (1406 ق)، به کوشش عزیزالله عطاردی، مشهد: آستان قدس رضوی.
60. موحد ابطحی، محمدباقر (1423 ق)، الصحیفه الرضویه الجامعه، قم: مؤسسه الامام المهدی علیه السلام.
61. نگری، آنتونیو و هارت، مایکل (1384 ش)، امپراتوری (تبارشناسی جهانی شدن)، ترجمه ی رضا نجف زاده، تهران: قصیده سرا.
62. ون دایک، تئون ای (1389 ش)، مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمان کاوی انتقادی، ترجمه ی پیروز ایزدی و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها.
63. هال استیوارت (1378 ش)، «رمزگشایی و رمزگذاری»، سایمن دورینگ، ترجمه ی حمیرا مشیرزاده، تهران: آینده پویان.
64. یعقوبی، احمد (1366 ش)، تاریخ یعقوبی، ترجمه ی محمدابراهیم آیتی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
1. Austin, J. L. (1970), "How to Do Things with Words," in: The William James Lectures Delivered at Harvard University in 1955, Edited by: J. O. Urmson and Marian Sbisa, Cambridge, Massachusetts: Harvard Universoty Press, 1962.
2. Foucault, M. (1972), The Archaeology of Knowledge, Translated by: A. Sheridan, London: Routledge [1962].
3. Gee, James P. (1999), An Introduction to Discourse Analysis: Theory and Method, New York: Routledge.
4. Gudykanst, Willian B. (2005), Theorizing About Intercultural Communication, Sage Publication.
5. Gutas, D. (1998), Greek Thought, Arabic Culture, The Graeco-Arabic Translation Movement in Baghdad and Early ‘Abb?sid Society (2nd – 4th – 10th Centuries), Routledge.
6. Harris, G.H. (1911), "Bio-Politics", The New Age: A Weekly Review of Politics, Literature, and Art, Vol. X, No.9, December 28, p.197.
7. Laclau, E. and Mouffe, C. (1985), Hegemony and Socialist Strategy, Toward a radical Democratic Politics, London: Verso.

منبع مقاله :
هوشنگی، حسین؛ (1392)، ابعاد شخصیت و زندگی حضرت امام رضا (علیه السلام)، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، اول



 

 

مقالات مرتبط :


امام رضا (ع) و گفتمان امامت (1)
امام رضا (ع) و گفتمان امامت (2)
امام رضا (ع) و گفتمان امامت (3)
امام رضا (ع) و گفتمان امامت (4)

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه