امام رضا (ع) و گفتمان امامت (4)

سرویس اندیشه جوان ایرانی به نقل از راسخون؛ بخش مقالات دینی:



 

نویسنده: حسن بشیر




 

تحلیل گفتمان خطبه امام رضا علیه السلام در مورد امام و امامت

همان گونه که قبلاً نیز مورد اشاره قرار گرفت، هدف اصلی این مقاله کشف گفتمان امام علیه السلام در مورد مباحث مربوط به امام و امامت است. به همین دلیل یکی از بیانات مهم آن حضرت در این زمینه با روش «پدام» مورد تحلیل گفتمانی قرار گرفته است تا نقشه معنایی مورد نظر در این رابطه کشف و مشخص گردد.
در آغاز لازم است که خطبه آن حضرت به زبان عربی درج گردد. خطبه مزبور در «باب ما جاء عن الرضا علیه السلام فی وصف الامامة و الامام و ذکر فضل الامام و رتبته» است که در کتاب اصول کافی (کلینی، 1377 ق، ج 1، ص 198) نقل شده است.

خطبه عربی امام رضا علیه السلام درباره امام و امامت

«حدثنا أبوالعباس محمد بن ابراهیم بن اسحاق الطالقانی رحمه الله قال: حدثنا أبوأحمد القاسم بن محمد بن علی الهارونی قال: حدثنی ابوحامد عمران بن موسی بن ابراهیم، عن الحسن بن القاسم الرقام قال: حدثنی القاسم بن مسلم، عن أخیه عبدالعزیز بن مسلم قال: کنا فی أیام علی بن موسی الرضا علیهماالسلام بمرو، فاجتمعنا فی مسجد جامعها فی یوم الجمعة فی بدء مقدمنا فادار الناس أمر الامامة و ذکروا کثرة اختلاف الناس فیها فدخلت علی سیدی و مولای الرضا علیه السلام، فأعلمته ما خاض الناس فیه، فتبسم علیه السلام ثم قال:
یا عبدالعزیز جهل القوم و خدعوا عن أدیانهم، ان الله تبارک و تعالی لم یقبض نبه صلی الله علیه و آله و سلم حتی أکمل له الدین و أنزل علیه القرآن فیه تفصیل کل شیء، بین فیه الحلال و الحرام و الحدود و الأحکام و جمیع ما یحتاج الیه کملا فقال عزوجل: «ما فرطنا فی الکتاب من شیء» و أنزل حجة الوداع و هی آخر عمره صلی الله علیه و آله و سلم «الیوم أکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا».
و أمر الامامة تمام الدین، و لم یمض صلی الله علیه و آله و سلم حتی بین لامته معالم دینهم، و أوضح لهم سبیلهم، و ترکهم علی قصد الحق و أقام لهم علیا علیه السلام علما و اماما، و ما ترک شیئا یحتاج الیه الامة الا بینه، فمن زعم أن الله عزوجل لم یکمل دینه، فقد رد کتاب الله عزوجل، و من رد کتاب الله تعالی فهو کافر، هل یعرفون قدر الامامة و محلها من الامة فیجوز فیها اختیارهم؟!
ان الامامة أجل قدرا، و أعظم شأنا، و أعلی مکانا، و أمنع جانبا، و أبعد غورا من أن یبلغها الناس بعقولهم، أو ینالوها بآرائهم، أو یقیموا اماما بأختیارهم، أن الامامة خص الله بها ابراهیم الخلیل علیه السلام بعد النبوه، و الخله مرتبه ثالثه و فضیله شرفه بها، و أشاد بها ذکره فقال عزوجل: «انی جاعلک للناس اماما» فقال الخلیل علیه السلام: سرورا بها «و من ذریتی» قال الله عزوجل: «لاینال عهدی الظالمین» فأبطلت هذه الآیه امامه کل ظالم الی یوم القیامه، و صارت فی الصفوه، ثم اکرمه الله عزوجل بأن جعلها فی ذریته أهل الصفوه و الطهاره، فقال عزوجل: «و وهبنا له اسحق و یعقوب نافله و کلا جعلنا صالحین و جعلناهم أئمه یهدون بأمرنا و أوحینا الیهم فعل الخیرات و اقام الصلاه و ایتاء الزکوه و کانوا لنا عابدین».
فلم یزل فی ذریته یرثها بعض عن بعض قرنا فقرنا حتی ورثها النبی صلی الله علیه و آله و سلم فقال الله عزوجل: ان اولی الناس بابراهیم للذین اتبعوه و هذا النبی و الذین آمنوا والله ولی المؤمنین» فکانت له خاصه فقلدها صلی الله علیه و آله و سلم علیا بأمر الله عزوجل علی رسم ما فرضها الله عزوجل فصارت فی ذریته الاصفیاء الذین آتاهم الله العلم و الایمان بقوله عزوجل: «فقال الذین اوتوا العلم و الایمان لقد لبثتم فی کتاب الله الی یوم البعث فهذا یوم البعث» فهی فی ولد علی علیهم السلام خاصه الی یوم القیامه اذ لا نبی بعد محمد صلی الله علیه و آله و سلم فمن أین یختار هؤلاء الجهال؟!
ان الامامة هی منزله الانبیاء، و ارث الأوصیاء، ان الامامة خلافه الله عزوجل و خلافه الرسول، و مقام أمیرالمؤمنین، و میراث الحسن و الحسین علیهماالسلام.
ان الامامة زمام الدین،‌ و نظام المسلمین، و صلاح الدنیا، و عزالمؤمنین، ان الامامة اس الاسلام النامی و فرعه السامی، بالامام تمام الصلاة و الزکاة و الصیام و الحج و الجهاد، و توفیر الفیء و الصدقات، و امضاء الحدود و الأحکام، و منع الثغور و الاطراف.
الامام یحل حلال الله، و یحرم حرام الله، و یقیم حدود الله، و یذب عن دین الله، و یدعو الی سبیل ربه بالحکمة و الموعظة الحسنة، و الحجة البالغة، الامام کالشمس الطالعة للعالم و هی بالافق بحیث لاتنالها الأیدی و الابصار.
الامام البدر المنیر و السراج الزاهر، و النور الساطع، و النجم الهادی فی غیاهب الدجی و البید القفار و لجج البحار، الامام الماء العذب علی الظماء و الدال علی الهدی، و المنجی من الردی، الامام النار علی الیفاع، الحار لمن اصطلی به، و الدلیل فی المهالک، من فارقه فهالک.
الامام السحاب الماطر، و الغیث الهاطل، و الشمس المضیئة، و الارض البسیطة،‌ و العین العزیزة، و الغدیر و الروضة.
الامام الأمین الرفیق، و الوالد الشفیق، و الاخ الشقیق، و مفزع العباد فی الداهیة.
الامام أمین الله فی أرضه، و حجته علی عباده، و خلیفته فی بلاده، الداعی الی الله و الذاب عن حرم الله عزوجل.
الامام المطهر من الذنوب، المبرء من العیوب، مخصوص بالعلم، مرسوم بالحلم، نظام لادین، و عز المسلمین، و غیظ المنافقین، و بوار الکافرین.
الامام واحد دهره، لایدانیه أحد، و لایعادله عالم، و لایوجد منه بدل، و لا له مثل و لانظیر مخصوص بالفضل کله من غیر طلب منه له و لا اکتساب، بل اختصاص من المفضل الوهاب، فمن ذا الذی یبلغ معرفه الامام، و یمکنه اختیاره؟! هیهات هیهات! ضلت العقول، و تاهت الحلوم، و حارت الالباب، و حسرت العیون، و تصاغرت العظماء، و تحیرت الحکماء، و تقاصرت الحلماء، و حصرت الخطباء، و جهلت الالباء، و کلت الشعراء، و تقاصرت الحلماء،‌ و حصرت الخطباء، و جهلت الالباء، و کلت الشعراء، و عجزت الأدباء، و عییت البلغاء عن وصف شأن من شأنه، أو فضیلة من فضائله، فأقرت بالعجز و التقصیر، و کیف یوصف (بکله) أو ینعت بکنهه، أو یفهم شیء من أمره، أو یوجد من یقوم مقامه و یغنی غناه، لا، کیف و أنی و هو بحیث النجم من أیدی المتناولین و وصف الواصفین.
فأین الاختیار من هذا؟ و أین العقول عن هذا؟ و أین یوجد مثل هذا؟ أظنوا أن ذلک یوجد فی غیر آل الرسول صلی الله علیه و آله و سلم.
کذبتهم و الله أنفسهم و منتهم الاباطیل، فارتقوا مرتقی صعبا دحضا، تزل عنه الی الحضیض أقدامهم، راموا اقامة الامام بعقول خائرة بائرة ناقصة و آراء مضلة، قلم یزدادوا منه الا بعدا، قاتلهم الله أنی یوفکون و لقد راموا صعبا و قالوا افکا، و ضلوا ضلالا بعیدا، و وقعوا فی الحیرة اذ ترکوا الامام عن بصیرة، و زین لهم الشیطان أعمالهم فصدم عن السبیل و ما کانوا مستبصرین، و رغبوا اختیار الله و اختیار رسوله الی اختیارهم، و القرآن ینادیهم: «و ربک یخلق ما یشاء و یختار ما کان لهم الخیره سبحان الله و تعالی عما یشرکون» و قال الله عزوجل: «و ما کان لمؤمن و لا مؤمنه اذ قضی الله و رسول أمرا أن یکون لهم الخیرة من أمرهم» و قال الله عزوجل: «ما لکم کیف تحکمون أم لکم کتاب فیه تدرسون، أن لکم فیه لما تخیرون أم لکم أیمان علینا بالغه الی یوم القیمة ان لکم لما تحکمون، سلهم أیهم بذلک زعیم. أم لهم شرکاء فلیأتوا بشرکائهم أن کانوا صادقین» و قال عزوجل: «أفلا یتدبرون القرآن أم علی قلوب أقفالها». «أم طبع الله علی قلوبهم فهم لایفقهون». أم «قالوا سمعنا و هم لایسمعون ان شر الدواب عندالله الصم البکم الذین لا یعقلون و لو علم الله فیهم خیرا لا سمعهم و لو أسمعهم لتولوا و هم معرضون» و «قالوا سمعنا و عصینا» بل هو «فضل الله یوتیه من یشاء و الله ذوا الفضل العظیم».
فکیف لهم باختیار الامام؟! و الامام عالم لا یجهل، و راع لاینکل، معدن القدس و الطهارة و النسک و الزهاده و العلم و العباده، مخصوص بدعوه الرسول صلی الله علیه و آله و سلم و هو نسل المطهره البتول، لامغمز فیه فی نسب، و لا یندانیه ذو حسب، فالنسب من قریش، و الذروره من هاشم، و العترة من آل الرسول صلی الله علیه و آله و سلم، و الرضا من الله عزوجل، شرف الاشراف، و الفرع من عبد مناف، نامی العلم، کامل الحلم، مضطلع بالامامة عالم بالسیاسه مفروض الطاعة قائم بأمر الله عزوجل ناصح لعباد الله حافظ لدین الله ان الأنبیاء و الائمه صلوات الله علیهم یوفقهم الله و یؤتیهم من مخزون علمه و حکمه.
مالا یؤتیة غیرهم فیکون علمهم فوق کل علم أهل الزمان. فی قوله تعالی: «أفمن یهدی الی الحق أحق أنی یتبع أمن لا یهدی الا أنی یهدی فما لکم کیف تحکمون»؟! و قوله عزوجل: «و من یؤت الحکمه فقد اوتی خیرا کثیرا» و قوله عزوجل فی طالوت: «ان الله اصطفاه علیکم و زاده بسطه فی العلم و الجسم و الله یؤتی ملکه من یشاء و الله واسع علیم» و قال عزوجل لنبیه صلی الله علیه و آله و سلم: «و کان فضل الله علیک عظیما» و قال عزوجل فی الأئمه من أهل بیته و عترته و ذریته: «أم یحسدون الناس علی ما آتاهم الله من فضله فقد آتینا آل ابراهیم الکتاب و الحکمه و أتیناهم ملکا عظیما، فمنهم من آمن به و منه من صد عنه و کفی بجهنم سعیرا» و ان العبد اذا اختاره الله عزوجل لامور عباده شرح الله صدره لذالک، و أودع قلبه ینابیع الحکمة، و ألهمه العلم الهاما، فلم یعی بعده بجواب و لا یحید فیه عن الصواب، و هو معصوم مؤید موفق مسدد، قد أمن الخطایا و الزلل و العثار، یخصه الله بذلک لیکون حجته علی عباده، و شاهده علی خلقه، و ذلک فضل الله یؤتیه من یشاء و الله ذوالفضل العظیم، فهل یقدرون علی مثل هذا؟! فیختاروه أو یکون مختارهم بهذه الصفه و یقدموه؟ تعدوا و بیت الله الحق، و نبذوا الکتاب الله وراء ظهورهم کأنهم لا یعلمون، و فی کتاب الله الهدی و الشفاء فنبذوه و اتبعوا أهواءهم، فذمهم الله و مقتهم و أتسعهم فقال و عزوجل: «و من أضل ممن اتبع هویه بغیر هدی من الله ان الله لایهدی القوم الظالمین» و قال عزوجل: «فتعسا لهم و أضل أعمالهم»، و قال عزوجل: «کبر مقتا عندالله و عند الذین آمنوا کذلک یطبع الله علی کل قلب متکبر جبار» و حدثنی بهذا الحدیث محمد بن محمد بن عصام الکینی، و علی بن أحمد بن محمد بن عمران الدقاق، و علی بن عبدالله الوراق، و الحسن بن أحمد المودب و الحسین بن ابراهیم بن أحمد بن هشام المودب رحمه الله قالوا: حدثنا محمد بن یعقوب الکلینی قال: حدثنا أبومحمد القاسم بن العلاء قال: حدثنا القاسم بن مسلم عن أخیه عبدالعزیز بن مسلم عن الرضا علیه السلام» (کلینی، 1377 ق، ج 1، ص 198).

ترجمه فارسی خطبه امام رضا علیه السلام درباره امام و امامت

عبدالعزیز بن مسلم گوید: در زمان علی بن موسی الرضا علیه السلام در مرو بودیم. در آغاز ورود، روز جمعه در مسجد جامع آن شهر گرد آمده بودیم و درباره ی امامت و اختلافات زیاد مردم در آن مورد بحث و گفت و گو می کردند، من نزد آقا و سرورم امام رضا علیه السلام رفتم و گفت و گوهای مردم را به عرض ایشان رساندم؛ حضرت تبسمی کردند و فرمودند:
«ای عبدالعزیز! مردم از دین خود اطلاعی ندارند؛ به نیرنگ گمراه شده اند؛ خداوند تبارک و تعالی پیامبر خود را قبض روح نکرد مگر بعد از اینکه دین را برای او کامل گردانید و قرآن را که بیان همه چیز در آن است، بر او نازل فرمود. حلال و حرام، حدود و احکام و جمعی از نیازمندی ها را به طور تمام و کمال در آن بیان فرمود و گفت «ما فرطنا فی کتاب من شیء»؛ «در کتاب به هیچ وجه کوتاهی نکرده ایم» و در حجه الوداع که در آخر عمر حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم واقع شد این آیه را نازل فرمود: «الیوم أکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا»؛ «امروز دین شما را برایتان کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان دین، برای شما پسندیدم» و مسأله ی امامت، تمام کننده و کامل کننده ی دین است، و حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم قبل از وفات خود، دین را برای مردم توضیح داده، تبیین فرمود، و راه آن را برای آنان آشکار کرد، آنان را در مسیر حق قرار داد و علی علیه السلام را به عنوان امام و راهنما برایشان تعیین فرمود، و تمام آنچه را که مردم به آن نیازمندند، بیان نمود، هر کس گمان کند خداوند دین خود را کامل نکرده، در حقیقت کتاب خدا را رد کرده است،‌ و هرکس کتاب خدا را رد کند، کافر است.
آیا مردم به قدر و ارزش امامت و موقعیت آن در بین امت آگاهند تا انتخاب شان قابل قبول باشد؟! امامت، جلیل القدرتر، عظیم الشأن تر، والاتر، منیع تر و عمیق تر از آن است که مردم با عقول خود آن را درک کنند، یا با آراء و عقائد خویش آن را بفهمند یا بتوانند با انتخاب خود امامی برگزینند. امامت چیزی است که خداوند بعد از نبوت و خلت (مقام خلیل اللهی) در مقام سوم، ابراهیم خلیل علیه السلام را بدان اختصاص داده به آن فضیلت مشرف فرمود، و نام او را بلند آوازه کرد،‌ خداوند می فرماید: «انی جاعلک للناس اماما»؛ «ای ابراهیم! تو را برای مردم، امام برگزیدم» و ابراهیم علیه السلام از خوشحالی گفت: «و من ذریتی»؛ «آیا فرزندان و نسل من هم امام برگزیده ای؟» خداوند فرمود: «لاینال عهدی الظالمین»؛ «عهد من به ظالمین نمی رسد» و این آیه امامت هر ظالمی را تا روز قیامت ابطال می کند. و بدین ترتیب امامت در خواص و پاکان قرار گرفت سپس خداوند با قرار دادن امامت در خواص و پاکان از نسل او، وی را گرامی داشت و فرمود: «وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ نَافِلَةً وَکُلّاً جَعَلْنَا صَالِحِینَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَیْنَا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلاَةِ وَإِیتَاءَ الزَّکَاةِ وَکَانُوا لَنَا عَابِدِینَ»؛ «اسحق و نیز یعقوب را ا��افه بر خواسته اش - به او بخشیدیم، و همگی آنان را از صالحین قرار دادیم، آنان را امامانی قرار دادیم که به دستور ما هدایت می کردند و انجام کارهای نیک و اقامه نماز و پرداخت زکات را به آنان وحی کرده،‌ دستور دادیم، و ما را عبادت می کردند» و امامت به همین ترتیب در نسل او باقی بود و یکی بعد از دیگری، نسل به نسل، آن را به ارث می بردند تا اینکه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم وارث آن گردید.
خداوند می فرماید: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَهذَا النَّبِیُّ وَالَّذِینَ آمَنُوا وَاللّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ»؛ «سزاوارترین و شایسته ترین مردم در انتساب به ابراهیم کسانی هستند که او را پیروی نمودند و این پیامبر و نیز کسانی که ایمان آوردند. و خداوند ولی مؤمنین است» و این امامت خاص حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم بود که به امر خدا به همان گونه که خداوند واجب فرموده بود به عهده ی علی علیه السلام قرار داد و سپس در آن دسته از نسل حضرت علی علیه السلام که برگزیده بودند و خداوند علم و ایمان به ایشان داده، قرار گرفت. خداوند می فرماید: «وَقَالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِیمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِی کِتَابِ اللَّهِ إِلَى یَوْمِ الْبَعْثِ فَهذَا یَوْمُ الْبَعْثِ»؛ «و کسانی که علم و ایمان به ایشان داده شده بود (خطاب به مجرمینی که بعد از قیام قیامت می گفتند: بیش از اندک زمانی، در قبر نمانده اید) گفتند: شما در کتاب و علم خدا، تا روز قیامت در قبر مانده اید و امروز همان روز قیامت است» پس این امامت در اولاد علی علیه السلام تا روز قیامت خواهد بود، زیرا پیامبری بعد از محمد صلی الله علیه و آله و سلم نخواهد آمد. حال چگونه این جاهلان می خواهند انتخاب کنند؟ امامت مقام انبیاء، و ارث اوصیاء است، امامت نمایندگی خداوند - عزوجل و جانشینی پیامبر، و مقام امیرالمؤمنین و میراث حسن و حسین علیهماالسلام است.
امامت زمان دین و باعث نظم مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است. امامت پایه ی پاینده ی اسلام و شاخه و نتیجه ی والای آن است. توسط امام است که نماز و زکات و روزه و حج و جهاد به کمال خود می رسد، و فیء و صدقات وفور می یابد، و حدود و احکام جاری می گردد و مرزها حفظ و حراست می شود، امام حلال خدا را حلال، و حرام خدا را حرام می کند، و حدود او را جاری می نماید و از دین خدا دفاع نموده، با حکمت و موعظه ی نیکو و دلیل قاطع، مردم را به راه پروردگارش فرامی خواند، امام همچون خورشید درخشان جهان است، خورشیدی که دور از دسترس دست ها و چشم ها در افق قرار دارد، امام، ماه نورانی، چراغ درخشان، نور ساطع و ستاره ی راهنما در دل تاریکی ها و صحراهای خشک و بی آب و علف و موج ها وحشتناک دریاها است.
امام، همچون آب گوارا بر تشنگان است، راهنمای هدایت و منجی از هلاکت است. امام همچون آتشی است در بلندی های بیابان ها، کسی که از سرما به آن آتش پناه برد، او را گرم می کند، و در مهلکه ها راهنمایی می کند. هرکس از او دست بکشد هلاک خواهد شد.
امام، ابر پرباران و باران پربرکت است، خورشید درخشان و زمین گسترده است، او چشمه ی جوشان و باغ و برکه است.
امام، امینی است همراه، پدری است مهربان، او برادر تنی است، در مصائب پناه بندگان است.
امام، امین خدا در زمین و حجت او بر بندگان است، او خلیفه ی خدا در کشور اوست، امام دعوت کننده ی مردم به سوی خدا و مدافع حرمت های الهی است. امام از گناهان پاک است و از عیوب مبری، علم به او اختصاص دارد، حلیم و بردبار است، مایه ی نظم و دین و عزت مسلمین است، باعث خشم منافقین و هلاکت کافرین است.
امام، در دوران خود نظیر ندارد، کسی به او نزدیک نیست، هیچ دانشمندی با او هم طراز نیست، بدل ندارد، مثل و مانند ندارد، بدون این که به دنبال فضیلت باشد و یا خود فضیلت به دست آورده باشد، فضیلت به او اختصاص یافته است و خداوند بخشاینده با فضیلت، فضل را به او اختصاص داده است. پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا او را انتخاب کند؟ نه، هرگز، هرگز، در وصف شأنی از شؤون او و فضیلتی از فضائل او عقول به گمراهی افتاده و حیران و سرگردان مانده است، و دیدگان درمانده و ناتوان گشته و بزرگان احساس کوچکی می نمایند، و حکماء حیران اند، عقل عقلاء کوتاه است، خطباء از خطابه بازمانده اند و عقلاء و دانایان از درکش عاجز شده اند و شعراء از شعر گفتن ناتوان گشته اند و ادبا عاجز گردیده اند و بلغاء خسته و ناتوان شده اند و همگی به عجز و ناتوانی (خود) معترف اند، چگونه می توان او را وصف کرده و کنه او را بیان نمود یا چیزی از کار او را فهمید یا کسی را یافت که جای او را بگیرد؟
نه، چگونه ممکن است؟ و حال آن که نسبت او و وصف کنندگانش همچون ستاره ها و دست مردم است؟
پس انتخاب مردم کجا و این مقام کجا؟ عقول کجا و درک این منزلت کجا؟ اصلاً کجا می توان چنین شخصی یافت؟ گمان برده اند که می توان او را در غیر آل پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم یافت؟ به خدا قسم نفس شان به آنان دروغ گفته و اباطیل آنان را در آرزو انداخته است و در نتیجه به پرتگاهی بلند و مشکل و لغزنده پا گذارده اند که پاهای شان از آن خواهد لرزید به پایین خواهند افتاد. با عقولی سرگردان، ناقص و بایر و عقائدی گمراه کننده درصدد نصب امام بر آمده اند که جز دوری از مقصد نتیجه ای نخواهند گرفت، خدا آنان را بکشد! به کجا برده شده اند؟ درصدد کاری بس مشکل برآمده و خلاف حق سخن گفته اند و به گمراهی عمیقی دچار گشته و در سر گردانی افتاده اند، زیرا با آگاهی امام را ترک کرده اند، و شیطان اعمالشان را در نظرشان زینت بخشید و آنان را از راه حق بازداشت، حال آن که بینا و بصیر بوده اند. آنان انتخاب خدا و رسولش را کنار گذارده، انتخاب خود را در نظر گرفتند، در حالی که قرآن با صدائی بلند به آنان خطاب می کند: «وَرَبُّکَ یَخْلُقُ مَا یَشَاءُ وَیَخْتَارُ مَا کَانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَتَعَالَى عَمَّا یُشْرِکُونَ»؛ و «پروردگار تو آنچه را بخواهد می آفریند و بر می گزیند آنان حق انتخاب ندارند و خداوند از شرک آنها منزه و برتر است» و نیز می فرماید «وَمَا کَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلاَ مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ»؛ «آنگاه که خدا و رسولش به کاری دستور دادند هیچ مرد و زن مؤمنی از پیش خود حق انتخاب نخواهد داشت» و نیز می فرماید: «مَا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ * أَمْ لَکُمْ کِتَابٌ فِیهِ تَدْرُسُونَ * إِنَّ لَکُمْ فِیهِ لَمَا تَخَیَّرُونَ * أَمْ لَکُمْ أَیْمَانٌ عَلَیْنَا بَالِغَةٌ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ إِنَّ لَکُمْ لَمَا تَحْکُمُونَ * سَلْهُمْ أَیُّهُم بِذلِکَ زَعِیمٌ * أَمْ لَهُمْ شُرَکَاءُ فَلْیَأْتُوا بِشُرَکَائِهِمْ إِن کَانُوا صَادِقِینَ»؛ «شما را چه می شود؟ چگونه حکم می کنید؟ آیا کتابی آسمانی دارید که در آن چنین می خوانید که آنچه خود بخواهید دارا خواهید بود؟ یا عهد و پیمانی - پایدار تا قیامت - مبنی بر اینکه هر آنچه حکم می کنید خواهید داشت از ما گرفته اید؟ از آنان بپرس کدامیک از آنان چنین چیزی را ضمانت می کنند آیا شریکانی دارند؟ اگر راست می گویند شرکای خود را بیاورند» و نیز خداوند می فرماید: «أَفَلاَ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا»؛ «آیا در قرآن تدبر نمی کنند یا بر دل ها قفل زده شده است؟» یا خداوند بر دل آنان مهر زده و دیگر نمی فهمند، یا «می گویند شنیدیم و حال آن که نمی شنوند، بدترین جنبدگان از نظر خداوند، کر و لال هایی هستند که نمی اندیشند، و اگر خدا خیری در آنان سراغ داشت آنان را شنوا می کرد و اگر آنان را شنوا می کرد پشت کرده اعراض می نمودند و «گویند: می شنویم و نافرمانی می کنیم» بلکه آن «فضل خداوند است که به هر که بخواهد عطا می فرماید و خداوند دارای فضلی بزرگ است».
پس چگونه می خواهند امام را برگزینند و حال آن که امام عالمی است که جهل در او راه ندارد، و فرمانروایی است که سختی نمی دهد، معدن قداست و پاکیزگی و عبادت و علم و بندگی است دعای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فقط در حق او بوده است (مثل: اللهم وال من والاه (و یا) اللهم اذهب عنهم الرجس و غیره) و یا پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فقط او را به امامت فرا خوانده است وی از نسل حضرت صدیقه طاهره است و هیچ عیبی در نسب او نیست، هیچ شرفی هم طراز او نیست نسبت او از قریش است و در بین قریش از بنی هاشم است که از بقیه قریش شرافت بیشتری دارند و در آن میان از عترت یعنی از آل و نزدیکان حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم است امام از نظر خداوند مرتضی و پسندیده است. شریفترین اشراف است، او از نسل عبد مناف است. علم او دائماً رو به افزونی است، حلم و بردباری او کامل و تمام عیار است بر امر امامت توانا و قدرتمند است به نحوه اداره امور امت عالم و آگاه است، اطاعتش واجب است، به فرمان خداوند به امر امامت قیام نموده (یا مجری اوامر و فرامین الهی است)، خیرخواه بندگان خدا و حافظ دین اوست، خداوند انبیاء و ائمه را توفیق می دهد و از علم و حکمت مخزون خود علومی به آنان می دهد که به دیگران نداده است و لذا علم آنان از تمامی علوم اهل زمان برتر و بالاتر است. خداوند می فرماید: «أَفَمَن یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یُتَّبَعَ أَمْ مَن لاَ یَهِدِّی إِلَّا أَن یُهْدَى فَمَا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ»؛ «آیا آن که خود، هدایت کننده ی مردم به سوی حق است شایسته تر است که از او تبعیت کنند یا آن که تا راهنمایی اش نکنند هدایت نمی یابد، چه می شود شما را؟ چگونه حکم می کنید؟» و نیز می فرماید: « و من یوت الحکمه فقد اوتی خیرا کثیرا»؛هر آن کس را که حکمت دهند خیر کثیری به دست آورده است و در مورد طالوت فرموده است: « ان الله اصطفاه علیکم و زاده بسطه فی العلم و الجسم و الله یؤتی ملکه من یشاء و الله واسع علیم»؛« خداومد او را بر شما برگزید و به علاوه به افزونی در علم و قدرت جسمانی عطاء فرمود، و خداوند غنی، توانمند و داناست» و نیز به پیامبرش می فرماید: « و کان فضل الله علیک عظیما»؛ «فضل خدا بر تو عظیم است» و نیز در مورد ائمه از اهل بیت خاندان و نسلش می فرماید: «أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنَا آلَ إِبرَاهِیمَ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ وَآتَیْنَاهُم مُلْکاً عَظِیماً، فَمِنْهُم مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُم مَن صَدَّ عَنْهُ وَکَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِیراً»؛ «آیا مردم به خاطر فضلی که خداوند به آنان داده است حسد می ورزند؟ ما به آل ابراهیم کتاب و حکمت دادیم و به آنان پادشاهی بزرگی عطا نمودیم پس بعضی از آنان آوردند و گروهی از آن اعراض کردند و آتش جهنم کافی است».
و هرگاه خداوند، بنده ای را برای اداره ی امور بندگانش برگزیند به او شرح صدر و آمادگی کامل این کار را عنایت می فرماید و در قلبش چشمه های جوشان حکمت قرار می دهد و علم را کاملاً به او الهام می فرماید و بعد از آن از هیچ پاسخی درنمی ماند و از رفتار و گفتار صحیح دور و منحرف نمی شود. او معصوم است و مؤید، خداوند او را توفیق می دهد و در راستی و درستی پابرجا و محکم نگه می دارد،‌ از خطای لغزش و سقوط در امان است، خداوند فقط او را این گونه قرار داده است تا حجت خدا باشد بر بندگانش و گواه او باشد بر خلقش، و این فضل خداست که به هر کس بخواهد می دهد و خداوند دارای فضلی بزرگ است، حال آیا بر چنین چیزی توانایی و دسترسی دارند تا بتوانند او را برگزینند؟ یا فرد منتخب آنان چنین اوصافی دارد تا او را بر دیگران مقدم بدارند؟ قسم به خانه خدا که از حق تجاوز کرده اند و لذا خداوند آنان را نکوهش فرموده و مورد نفرت و غضب نموده و هلاک کرده می فرماید:
«چه کسی گمراه تر از آن که بی راهنمای الهی خودسرانه عمل کند و خدا ستمکاران را راه ننماید». و فرموده: «فَتَعْساً لَهُمْ وَأَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ»؛ هلاکت باد بر آنان و خداوند کارهای شان را در بیراهه و گمراهی قرار داد» [23] و نیز فرموده است: «کَبُرَ مَقْتاً عِندَ اللَّهِ وَعِندَ الَّذِینَ آمَنُوا کَذلِکَ یَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّارٍ»؛ «بزرگ نفرت و دشمنی است نزد خدا و نزد مؤمنین، این گونه خداوند بر هر قلب انسان های متکبر و جبار مهمی می نهد».
(و این حدیث را محمد بن عصام کلینی و علی بن محمد بن عمران احمد بن هشام مؤدب رحمه الله برایم نقل کرده و گفته اند: محمد ابن یعقوب کلینی این حدیث را از ابومحمد قاسم بن العلاء و او از قاسم بن مسلم و او از برادرش عبدالعزیز بن مسلم از حضرت رضا علیه السلام برایشان نقل نموده است» (کلینی، 1377 ق، ج 1، ص 198؛ طاهری، 1386).

مراحل تحلیل گفتمان خطبه امام رضا علیه السلام درباره امام و امامت

تحلیل خطبه امام رضا علیه السلام در مورد امام و امامت با در نظر گرفتن روش «پدام» در پنج فضای گفتمانی که منعکس کننده پنج سطح مطرح شده در این روش می باشد، انجام گرفته است.
در این تحلیل با توجه به طرح هفت سطح از بافت موقعیتی - اجتماعی دوران حیات امام علیه السلام در دوره حاکمیت مأمون، در بخش ولایت عهدی امام رضا علیه السلام و موقعیت شناسی سلطه و تدبیر، تا اندازه زیادی به زمینه و بافت کلی مربوط به ضرورت خلق گفتمان امامت، به ویژه در رابطه با طرح انحرافی ولایت عهدی توسط مأمون، برای هدایت جامعه اسلامی به سوی امامت واقعی می توان پی برد. از سوی دیگر، اقدامات مأمون در جذب علویان و پیروان اهل بیت علیهم السلام با طرح ولایت عهدی شرایطی را ایجاد کرده بود که نیازمند تبیین و توضیح بیشتری از سوی امام علیه السلام بود تا مردم از گمراهی دور و با توطئه های ایجاد شده کاملاً آشنا شوند.
بنابراین می توان گفت که در شرایط گفتمانی مزبور و بر اساس روش پدام برای تحلیل گفتمان متون دینی، پنج فضای مربوط به این تحلیل که عبارتند از فهم: 1- فضای ساختاری، 2- فضای معنایی، 3- فضای ارتباطی، 4- فضای گفتمانی، 5- فضای فراگفتمانی، به گونه ای در ستون های پنج گانه مورد توجه قرار گرفته اند.
برای تبیین چنین مراحلی لازم است که مروری بر فضای پنج گانه داشته باشیم.
الف- سه فضای ساختاری، معنایی و ارتباطی: این سه فضا عمدتاً مربوط به زبان شناسی متن موجود برای تحلیل است. این فضا می تواند از منظرهای گوناگون زبان شناسی و معناشناسی مورد توجه قرار گیرد. شیوه انتخاب کلمات، روابط کلمات، ساختار جملات، ترکیب کلمات، همنشینی و جانشینی واژه ها، منفی و مثبت بودن رویکردها، بلاغت بیانی، جهت گیری های معنایی و غیره از جمله مواردی است که در این سه فضا باید مورد توجه قرار گیرند.
در رابطه با تحلیل ساختاری می توان گفت که بهترین روشی که می تواند این فضا را به خوبی تبیین نماید روشی است که عمدتاً توسط جان آستین (1970) یکی از فلاسفه مکتب آکسفورد مطرح شده و به «روش کنش گفتار» معروف است.
«آستین که از پیشگامان فلسفه زبان متعارف بود در کتاب چگونه با واژگان کار انجام دهیم با اتخاذ رویکرد کاربردگرایانه به زبان اعلام کرد که اولاً جملات خبری تنها جملات اصلی و معنی دار زبان نیست و ثانیاً تعیین ارزش صدق و کذب همه جملات ممکن نیست؛ زیرا هدف گوینده از بیان جملات کنشی توصیف خود عمل است نه توصیف یک وضعیت یا حالت. بر این اساس، آستین جملات را به دو دسته اخباری و اجرایی تقسیم می کند و ویژگی های بیان های اجرایی را به صورت زیر بیان می کند (آستین، 1970 م، ص 242).
بیان های اجرایی صدق و کذب پذیر نیستند. بلکه متناسب یا نامتناسب هستند. در بیان های اجرایی از افعال کنشی مانند قول دادن، اعلام کردن، اخطار دادن و غیره استفاده می شود و این افعال در صورتی که در زمان حال ساده و با فاعل اول شخص به کار روند؛ بیان های اجرایی یا کنشی هستند. در نظریه آستین معنی هر جمله شامل سه بخش می باشد: کنش بیانی، کنش غیر بیانی و کنش تأثیری (آستین، 1970 م، ص 260). کنش بیانی به معنای تحت اللفظی واژه های موجود در جمله گفته می شود. کنش غیر بیانی به قصد و نیت گوینده از گفتن آن جمله که به صراحت در جمله بیان نمی شود اشاره دارد و کنش تأثیری (1) به تأثیر آن جمله بر روی مخاطب گفته می شود. با این وجود آستین محور تحلیل زبانی در نظریه خود را کنش غیر بیانی می داند» (پهلوان نژاد و رجب زاده، 1389 ش، ص 38-39).
در روش پدام برای تحلیل گفتمان متون دینی، تعبیر فضای ساختاری، فضای معنایی و فضای ارتباطی را می توان معادلی تقریبی برای کنش بیانی، کنش غیر بیانی و کنش تأثیری مطرح شده توسط آستین دانست؛ با این تفاوت که در این روش تحلیلی نوعی از فضای مفهومی بر متن حاکم است که به تحلیلگر این آزادی را می دهد که در این فضا به دنبال «ساختار زبانی - بیانی خاص»،«ساختار معنایی- مفهومی خاص» و «ساختار ارتباطی - کنشی خاص» باشد که در جهت هدف تحقیق بوده و محقق در صدد تبیین و تحلیل گفتمانی آن است.
این سه وضعیت در حقیقت در تحلیل گفتمان متون دینی، با سه ستون اول مربوط به روش پدام همخوانی دارند. به عبارت دیگر، ساختار زبانی - بیانی در ستون اول (فضای ساختاری)، کاملاً با گزینش کلمات همسو با پژوهش محقَّق می شود. در اینجا معنای تحت اللفظی ملاک عمل است.
ستون دوم یا «فضای معنایی»، خروج از معنای تحت اللفظی و به عبارت دیگر «غیر بیانی» و ورود به معناهای فراتری است که به نوعی جهت گیری های متن را بیان می کند. این معناها اگرچه فراتر از معانی تحت اللفظی است اما نمی تواند گسست کامل از معناهای تحت اللفظی داشته باشد. در اینجا نوعی از تنوع معنایی در نظر است که متن می تواند منعکس کننده آن باشد.
ستون سوم «فضای ارتباطی» است که «کنش تأثیری» را می تواند تداعی کند. این فضا، وضعیت ارتباطی تأثیرگذار مرتبط با همه جهت گیری های متن را منعکس می کند که می تواند در ارتباط با متن مشخص مورد تحلیل باشد. به عبارت دیگر، در اینجا، تحلیل به شکل فرایندی و به صورت آرام و تدریجی با معناهای تحت اللفظی در حال گسست بوده و وارد فضای ارتباطی با سایر معناهای غیر تحت اللفظی متن مورد تحلیل در کلیت خود می گردد. در حقیقت در این ستون، جهت گیری های معنایی است که با همدیگر پیوند می خورند و یک معنا با جهت گیری ویژه ای که می تواند هدف پژوهش را محقَّق سازد انتخاب می شوند که از یک فراگیری مناسب برخوردار است.
ب- فضای گفتمانی: ستون چهارم در حقیقت به دنبال کشف فضای گفتمانی است که عمدتاً با بینامتنیت های درونی و بیرونی متن مورد تحلیل در ارتباط می باشند. این فضا ترسیم کننده چنین ارتباط معنایی است که در حقیقت «بینامتنیت گفتمانی» را منعکس می کند. در اینجا حرکت عمیق تحلیل متن شکل می گیرد. در این مرحله است که متن در خارج از فضاهای ساختاری سه گانه ی اول به دنبال کشف معناهای فراتر از متن است. در اینجا دیگر جهت گیری های درونی متن برای فهم معناهای گفتمانی کفایت نمی کنند؛ لذا برای تحلیل عمیق متن، فهم گفتمانی متون دیگر که به نوعی از لحاظ بینامتنی با متن مورد تحلیل در ارتباط بوده و «پیوند بینامتنی» ایجاد می کنند، مورد نیاز می باشد. ستون چهارم این وظیفه را عهده دار می باشد که به شدت به وسعت اطلاعات و قدرت فهم تحلیل گر و توانایی وی در ایجاد ارتباط بین بینامتنیت ها مختلف مرتبط است.
ج- فضای فراگفتمانی: فضای فراگفتمانی در ستون پنجم مورد توجه قرار می گیرد. البته این ستون می تواند به شکل تحلیلی و بدون پیوند خوردن به جدول مطرح و نوشته شود. در این فضا، گفتمان حاکم بر متن با گفتمان های مرتبط بیرونی پیوند می خورند؛ به همین دلیل این فضا «فضای فراگفتمانی» نامیده شده است که خارج از گفتمان متن به دنبال گفتمان های مشابه و مرتبط با گفتمان حاکم بر متن می باشد. روابط گفتمان داخل متن و فراگفتمان های داخل متن مرحله تحلیل را وارد «سطح عمیقتر» می کند که در این سطح عمیقتر، تحلیل به معناهای خارج از متن دست می یابد که با زمینه های مختلف و گفتمان های گوناگون بیرونی مرتبط می باشند.
جدول شماره(1) مراحل پنجگانه روش پدام برای تحلیل خطبه امام رضا علیه السلام درباره امام و امامت را نشان می دهد.

فضای ساختاری
(بیانی)

فضای معنایی
(غیر بیانی)

فضای ارتباطی
(ارتباطی)

فضای گفتمانی
(بینامتنی)

فضای فراگفتمانی (بینامتنی فراگفتمانی)

ای عبدالعزیز! مردم از دین خود اطلاعی ندارند

عدم آگاهی مردم از دین علی رغم گذشت زمان

مردم برای آگاهی از دین نیازمند «امام» یا «راهنما» هستند.

ضرورت وجود امام، ناآگاهی مردم از دین است.

امام تبیین کننده دین است.

به نیرنگ گمراه شده اند؛

مردم هنوز گمراه اند

قدرت حاکم با نیرنگ باعث گمراهی است. (2)

قدرت حاکم بر خلاف اسلام است

بازگشت قدرت به امامان رفع گمراهی مردم است

خداوند تبارک و تعالی پیامبر خود را قبض روح نکرد مگر بعد از اینکه دین را برای او کامل گردانید

دین کامل برای پیامبر کامل است

ضرورت تدریجی بودن کامل شدن دین در میان مردم

بین کامل بودن دین و تدریج کامل شدن آن میان مردم تعارضی نیست.

امام عادل کامل (3) شدن دین در میان مردم است

و قرآن را که بیان همه چیز در آن است، بر او نازل فرمود

قرآن تبیان همه چیز است.

قرآن تبیین کننده برای پیامبر و امام کامل است

مردم به دلیل گمراهی، بیان قرآن تبیان همه قرآن را درک نمی کنند

امام تبیان همه قرآن است

حلال و حرام، حدود و احکام و جمعی از نیازمندی های را به طور تمام و کمال در آن بیان فرمود و گفت «ما فرطنا فی الکتاب من شیء»؛ «در کتاب به هیچ وجه کوتاهی نکرده ایم»
[1]

قرآن نسخه کامل الهی است

قرآن برای همه زمآنها قابل اجرا است.

معنای هم زمانی و در زمانی قرآن یک اصل قرآنی است

مردمی که گمراه شده اند، نمی توانند تبیان و در نتیجه همه معانی قرآنی را درک کنند، امام تبیین کننده همه معانی قرآن است.

و در حجه الوداع که در آخر عمر حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم واقع شد این آیه را نازل فرمود: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ [صفحه 104] الْإِسْلاَمَ دِیناً»؛ «امروز دین شما را برایتان کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان دین، برای شما پسندیدم»
[2]

اسلام، دین کامل است.

اسلام برای همه بشریت در هر زمان و مکان است.

اکمال دین، با نصب (4) امام انجام گرفت

دین کامل، دین امام محور است.

و مسأله امامت، تمام کننده و کامل کننده ی دین است،

کمال اسلام با تعیین امام

حاکمیت امام جلوگیری از گمراهی مسلمانان است

امام مورد نظر که کامل کننده دین است، هر حاکم و خلیفه اسلامی نیست.

حضرت علی علیه السلام مصداق اتم امامی است که کامل کننده دین است. (5)

و حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم قبل از وفات خود،‌ دین را برای مردم توضیح داده، تبیین فرمود، و راه آن را برای آنان آشکار کرد

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم کلیه مسائل مربوط به اسلام را تبیین کرده است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقشه راه حرکت اسلام در آینده را روشن کرده است.

هدایت کننده این نقشه و حرکت بعدی اسلام، امام است.

امام، تضمین کننده حرکت مردم بر اساس اسلام است.

آنان را در مسیر حق قرار داد و علی علیه السلام را به عنوان امام و راهنما برایشان تعیین فرمود، و تمام آنچه را که مردم به آن نیازمندند، بیان نمود

امامت علی علیه السلام، تبیین کننده راه حق است.

حق با حضرت علی علیه السلام است.

نیازهای دینی بعدی مسلمانان با وجود حضرت علی علیه السلام مرتفع می شود.

امامت معیار تمایز حق و باطل است. (6)

هرکس گمان کند خداوند دین خود را کامل نکرده، در حقیقت کتاب خدا را رد کرده است، و هر کس کتاب خدا را رد کند، کافر است.

نپذیرفتن امامت، بیان نقصان دین است.

امامت و قرآن در راستای همدیگر و مکمل همدیگرند

نپذیرفتن امامت، همانند عدم پذیرش قرآن عامل کفر است.

پذیرش امامت و ولایت کامل کننده دین است (7)

آیا مردم به قدر و ارزش امامت و موقعیت آن در بین امت آگاهند تا انتخابشان قابل قبول باشد؟!

درک امامت، درک عامیانه نیست.

فهم جایگاه امامت نیازمند درک فراتر است.

انتخاب مردم، تعیین کننده امام تبیان کننده قرآن، مکمل دین و ادامه دهنده اسلام نیست

امام همچون پیامبر از طرف خداوند متعال باید منصوب شود.

امامت، جلیل القدرتر، عظیم الشأن تر، والاتر، منیع تر و عمیق تر از آن است که مردم با عقول خود آن را درک کنند، یا با آراء و عقائد خویش آن را بفهمند یا بتوانند با انتخاب خود امامی برگزینند.

معنای امام، شأن بسیار والاتر از معنای راهنما، خلیفه و حاکم است.

مردم قدرت فهم جایگاه امامت را ندارد.

مردم در تعیین امام نمی توانند نقش داشته باشند.

انتخاب امام معصوم، با انتخابات عادی مردم متفاوت است.

امامت چیزی است که خداوند بعد از نبوت و خلت (مقام خلیل اللهی) در مقام سوم، ابراهیم خلیل علیه السلام را بدان اختصاص داده به آن فضیلت مشرف فرمود، و نام او را بلند آوازه کرد،

امامت در راستای پیامبر و مقام خلیل اللهی است.

امامت تکمیل کننده حرکت پیامبری است.

امامت یک جایگاه مقدسی است که مصداق آن همچون سایر مقدسات به دست مردم نیست.

امامت یک امر الهی است.

خداوند می فرماید: «إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَاماً»؛ «ای ابراهیم! تو را برای مردم، امام برگزیدم» [3]

خداوند متعال ابراهیم را به عنوان امام منصوب کرده است.

امامت حضرت ابراهیم تکمیل کننده شأن پیامبری اوست (8)

پیامبری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با تعیین حضرت علی کامل شده است.

امامت کامل کننده پیامبری است.

و ابراهیم علیه السلام از خوشحالی گفت: «و من ذریتی»، «آیا فرزندان و نسل من [صفحه 105] هم امام برگزیده ای؟» [4] خداوند فرمود: «لاینال عهدی الظالمین»؛ «عهد من به ظالمین نمی رسد» [5]

امامت ارثی نیست.

عدالت و صالح بودن ملاک امامت است

امامان معصوم براساس شأن عدالت و صلاحیت و نه به دلیل ارتباط نسلی تعیین شده اند.

امامان معصوم علیه السلام، عادلان و صالحان زمین و زمان هستند.

و این آیه امامت هر ظالمی را تا روز قیامت ابطال می کند.

امامت حاکم ظالم باطل است.

امامت حاکم غیر ظالم بدون تعیین خدا، نیز کامل کننده دین نیست.

امامان با حاکمان زمین در مبارزه هستند.

قیام بر علیه ظالمان، تمکین ساختن امام برای حاکمیت و تکمیل کننده دین است.

و بدین ترتیب امامت در خواص و پاکان قرار گرفت

امامت یک شأن خاص است.

همان گونه که مردم در تعیین پیامبر نقش ندارند در تعیین امام نقش ندارند.

امامت همچون پیامبری یک شأن الهی است.

امامت یک جایگاه تعیینی است.

سپس خداوند با قرار دادن امامت درخواص و پاکان از نسل او، وی را گرامی داشت و فرمود: «وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ نَافِلَةً وَکُلّاً جَعَلْنَا صَالِحِینَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَیْنَا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلاَةِ وَإِیتَاءَ الزَّکَاةِ وَکَانُوا لَنَا عَابِدِینَ»؛ «اسحاق و نیز یعقوب را اضافه بر خواسته اش – به او بخشیدیم، و همگی آنان را از صالحین قرار دادیم، آنان را امامانی قرار دادیم که به دستور ما هدایت می کردند و انجام کارهای نیک و اقامه نماز و پرداخت زکات را به آنان وحی کرده، دستور دادیم، و ما را عبادت می کردند» [6]

نسل حضرت علی علیه السلام، همانند نسل ابراهیم از صالحان هستند. (9)

همان گونه که از نسل ابراهیم امامانی قرار داده شده، برای نسل حضرت علی نیز چنین شده است. (10)

نسل حضرت علی علیه السلام برای مسئولیت امامت تعیین شده است.

امامان صالح باید از نسل حضرت علی علیه السلام باشند. (11)

و امامت به همین ترتیب در نسل او باقی بود و یکی بعد از دیگری، نسل به نسل، آن را به ارث می بردند تا اینکه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم وارث آن گردید.

امامت ابراهیم و نسل وی به پیامبر منتقل شده است.

شأن امامت از پیامبری والاتر است. (12)

امامت، هدایت و رهبری است، و پیامبری، پیام رسانی است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم هم پیامبر و هم امام است.

خداوند می فرماید: «وَقَالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِیمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِی کِتَابِ اللَّهِ إِلَى یَوْمِ الْبَعْثِ فَهذَا یَوْمُ الْبَعْثِ وَلکِنَّکُمْ کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ»؛ «سزاوارترین و شایسته ترین مردم در انتساب به ابراهیم کسانی هستند که او را پیروی نمودند و این پیامبر و نیز کسانی که ایمان آوردند.

شایستگی در پیروی از دین الهی است

آنان که در پیروی کامل از حضرت ابراهیم هستند برای امامت سزاوارترند

حضرت علی علیه السلام در پیروی از پیامبر اکرم سزاوارتر است

حضرت علی علیه السلام برای امامت سزاوارتر است.

و خداوند ولی مؤمنین است» [7]

در حقیقت خداوند امام مؤمنان است.

امامت را مؤمنان می شناسند. (13)

گمراهان امامت را درک نمی کنند. (14)

درک کنندگان امامت علی علیه السلام مؤمنان هستند (15)

و این امامت خاص حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم بود که به امر خدا به همان گونه که [صفحه 106] خداوند واجب فرموده بود بعهده ی علی علیه السلام قرار داد و سپس در آن دسته از نسل حضرت علی علیه السلام که برگزیده بودند.

امامت یک شأن خاصی است که علاوه بر پیامبری به پیامبر اکرم اعطا شده بود.

امامت پیامبر به امام علی علیه السلام و نسل وی منتقل شده است.

اگر پیامبری رساندن پیام الهی به مردم است، امامت حاکمیت اسلامی است.

حکومت اسلامی با امامت امام معصوم معنای کامل می یابد

و خداوند علم و ایمان به ایشان داده، قرار گرفت

علم پیامبر، علم لدنی است.

امامان به تبع از پیامبر علم لدنی دارند.

امامت امام منطبق با علم الهی است

حکومت امام، حکومت الله است

خداوند می فرماید: «وَقَالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِیمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِی کِتَابِ اللَّهِ إِلَى یَوْمِ الْبَعْثِ فَهذَا یَوْمُ الْبَعْثِ»؛ «و کسانی که علم و ایمان به ایشان داده شده بود (خطاب به مجرمینی که بعد از قیام قیامت می گفتند: بیش از اندک زمانی، در قبر نمانده اید) گفتند: شما در کتاب و علم خدا، تا روز قیامت در قبر مانده اید و امروز همان روز قیامت است» [8]

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و امامان معصوم مصداق «الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِیمَانَ» هستند

اساس پیامبری و امامت «علم و ایمان است».

کتاب الله (قرآن کریم) تنها کتابی است که تا قیامت وجود خواهد داشت.

پیامبری خاتمه یافته اما امامت تا روز قیامت ادامه دارد.

پس این امامت در اولاد علی علیه السلام تا روز قیامت خواهد بود، زیرا پیامبری بعد از محمد صلی الله علیه و آله و سلم نخواهد آمد.

مقام امامت برای امامان همیشگی است.

امامت فقط شأن زمینی نیست، در جهان بعدی نیز ادامه دارد.

امامت محصور به علی علیه السلام و اولاد علی است.

علی و اولاد علی، امامان دنیا و آخرتنداند.

حال چگونه این جاهلان می خواهند انتخاب کنند؟ امامت مقام انبیاء، و ارث اوصیاء است، امامت نمایندگی خداوند – عزوجل و جانشینی پیامبر، و مقام امیرالمؤمنین و میراث حسن و حسین علیهماالسلام است.

امامت، انتخابی مردم نیست

امامت همچون پیامبری، انتصابی خداوند متعال است

علم و ایمان واقعی، دو عامل اساسی شناخت امامان است.

جاهلان و گمراهان توانایی شناخت امامان را ندارند

امامت زمام دین و باعث نظم مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است

امامت، رهیری در حوزه دین و دنیا است

امامت محور نظم اجتماعی است (16)

امامت باعث قدرتمند شدن در جامعه اسلامی است

امامت، حکومت و مدیریت جهانی است

امامت پایه پاینده ی اسلام و شاخه و نتیجه ی والای آن است.

امامت، تکمیل کننده برنامه پیامبری است

امامت عامل استحکام جامعه اسلامی (17)

امامت، عامل استمرار اسلام است

حاکمیت اسلام با امامت مشروعیت می یابد

توسط امام است که نماز و زکات و روزه و حج و جهاد به کمال خود می رسد

امامت کامل کننده اعمال است.

بدون وجود امام، اعمال مسلمانان نیز مخدوش است

همه اعمال اسلامی با وجود امام مورد قبول خداوند است

وجود امام، معیار پذیرش اعمال مسلمانان است.

و فیء [9] و صدقات وفور می یابد، و حدود و احکام جاری می گردد

امامت محور نعمت های اجتماعی و غیره است.

بدون امامت، بخشی از احکام دین تعطیل می شود.

امام مجری احکام الهی است. (18)

بدون امام، حکومت اسلامی معنا ندارد (19)

و مرزها حفظ و حراست می شود

حفظ کشور نیازمند فرمانروایی است (20)

امامت حافظ مرزهای اجتماعی، سیاسی و غیره است

امام معیاری برای تعیین مرزهای حلال و حرام است

امام حافظ و سامان دهنده جامعه اسلامی است (21)

امام حلال خدا را حلال، و حرام خدا را حرام می کند، و حدود او را جاری می نماید

امام جاری کننده حدود الهی است.

امام معیار حلال و حرام است

امام براساس مقتضیات عمل می کند

صدور احکام ثانویه در دست امام است [منطقه فراغ – شهید صدر]

و از دین خدا دفاع نموده، با حکمت و موعظه نیکو و دلیل قاطع، مردم را به راه [صفحه 107] پروردگارش فرامی خواند.

امام حافظ دین است (22)

امام معیار جدال به احسن است.

امام صراط مستقیم است.

پذیرش امامت ضامن هدایت است. (23)

امام همچو خورشید درخشان جهان است، خورشیدی که دور از دسترس دست ها و چشم ها در افق قرار دارد، امام، ماه نورانی، چراغ درخشان، نور ساطع و ستاره ی راهنما در دل تاریکی ها و صحراهای خشک و بی آب و علف و موج ها وحشتناک دریاها است. (24)

امام نور است. (25)

امام آگاهی دهنده است. همچون نور که روشن کننده است

امام راهنما است.

امام همچون خورشید بخشنده حیات است.

امام، همچون آب گوارا بر تشنگان است

امام آرامش دهنده است.

امام تجسم رحمت خداوند است

امام آگاهی دهنده است.

امام حلال مشکلات جامعه است

راهنمای هدایت و منجی از هلاکت است

 

 

 

 

امام همچون آتشی است در بلندی های بیابان ها، کسی که از سرما به آن آتش پناه برد، او را گرم می کند، و در مهلکه ها راهنمایی می کند. هر کس از او دست بکشد هلاک خواهد شد.

امام هدایت است.

امام راهنمای انسان است. (26)

هلاکت در پیروی نکردن از امام است

امام منجی بشریت است. (27)

امام، ابر پر باران و باران پربرکت است، خورشید درخشان و زمین گسترده است، او چشمه ی جوشان و باغ و برکه است.

امام نعمت خداوندی است.

امام نور زمین و آسمان است.

امام چشمه معرفت است

امام حیات طیبه الهی است.

امام، امینی است همراه، پدری است مهربان، او برادر تنی است، در مصائب پناه بندگان است.

امام امین امت است

امام مربی جامعه است (همچون پدر برای خانواده)

امام، پناهگاه محرومان است.

امام، هدایت کننده جامعه اسلامی است

امام، امین خدا در زمین و حجت او بر بندگان است

امام،‌ اماندار امانت های الهی است

امام به اسرار الهی آشنا است

امام، آگاه از اسرار جهان است

امام حجت خدا و سر اعظم خداوند است

او خلیفه ی خدا در کشور اوست

امام، مقام خلیفه اللهی را دارا است.

امام مجری احکام الهی در جامعه است

امام، بر همه جهان مسلط است

امام جانشین خدا در جهان است

امام دعوت کننده ی مردم به سوی خدا و مدافع حرمت های الهی است.

امام همچون پیامبر «داعیه» است

امام مجری احکام (28) الهی است

وظیفه امام همتراز وظیفه پیامبری است (دعوت به خدا)

امام، پیامبری است که به وی وحی نمی شود

امام از گناهان پاک است و از عیوب مبری، علم به او اختصاص دارد، حلیم و بردبار است

عصمت، امری مسلم برای امام است.

امام از کلیه عیب های جسمی، روحی، عقلانی و غیره مبرا است.

امام، دارای علم خداوندی است (29)

امام یک انسان کامل است

مایه ی نظم و دین و عزت مسلمین است

امام، نظم دهنده جامعه اسلامی است

جامعه اسلامی فاقد امام، عزیز نسیت

هدایت و رهبری امام عزت دهنده امت اسلامی

نظام اسلامی بدون امام قوام نمی یابد

باعث خشم منافقین و هلاکت کافرین است.

امام، معیار شناخت منافق از مؤمن است

امام، از بین برنده کافران است

امام تقویت کننده مؤمنان است

امام، قدرت جامعه اسلامی است.

امام، در دوران خود نظیر ندارد، کسی به او نزدیک نیست،‌ هیچ دانشمندی با او همطراز نیست، بدل ندارد، مثل و مانند ندارد،

امام، بدیل و مانند ندارد

علم و دانایی امام علم لدنی است.

امام از جنس نور است و با همه انسان ها متفاوت

امام بر غیب در صورت خواستن آگاه است

بدون اینکه به دنبال فضیلت باشد و یا خود فضیلت به دست آورده باشد، فضیلت به او اختصاص یافته است و خداوند بخشاینده ی بافضیلت، [صفحه 108] فضل را به او اختصاص داده است.

فضیلت امام، خدایی است

برتری امام، برتری عادی نیست

فضیلت امام با فضیلت مردم قابل قیاس نیست

فضیلت امام ذاتی است

پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا او را انتخاب کند؟

امکان شناخت امام وجود دارد

شناخت امام با انتخاب وی متفاوت است

انتخاب امام فراتر از شناخت امام است

انتخاب امام، انتخاب انسانها نیست

نه، هرگز، هرگز، در وصف شأنی از شؤون او و فضیلتی از فضائل او عقول به گمراهی افتاده و حیران و سرگردان مانده است، و دیدگان درمانده و ناتوان گشته و بزرگان احساس کوچکی می نمایند، و حکماء حیرانند، عقل عقلاء کوتاه است، خطباء از خطابه بازمانده اند و عقلاء و دانایان از درکش عاجر شده اند و شعراء از شعر گفتن ناتوان گشته اند و ادبا عاجز گردیده اند و بلغاء خسته و ناتوان شده اند و همگی به عجز و ناتوانی (خود) معترفند.

درجات مربوط به شناخت امام متفاوتند

ابعاد وجودی امام متنوعند

سختی شناخت همه ابعاد امام توسط انسان های مختلف

شناخت واقعی امام مختص خداوند است

چگونه می توان او را وصف کرده و کنه او را بیان نمود یا چیزی از کار او را فهمید یا کسی را یافت که جای او را بگیرد؟

حتی مراحل توصیفی امام متفاوت اند

کارهای امام اهداف متفاوت دارند

ایمان به امام فراتر از شناخت اهداف مربوط به کارهای امام است

هیچکس نمی تواند جایگزین امام باشد.

نه، چگونه ممکن است؟ و حال آن که نسبت او و وصف کنندگانش همچون ستاره ها و دست مردم است؟

امکان شناخت ماهوی امام برای همه نیست

شناخت توصیفی امام برای همگان امکان پذیر است (30)

شناخت توصیفی امام برای پذیرش امامت امام کفایت می کند

شناخت توصیفی امام از نظر شرعی مجزی است

پس انتخاب مردم کجا و این مقام کجا؟

امام باید انتخاب شود

انتخاب امام همچون انتخاب های دیگر مردم نیست

انتخاب امام در دست مردم نیست

امام فقط توسط خدا انتخاب می شود

عقول کجا و درک این منزلت کجا؟

عقل انسانی برای درک ماهیت کامل امام کافی نیست

منزلت و مقام امامت فوق تحلیل عقلانی است

فهم عقلانی برای شناخت امام کفایت نمی کند

شناخت امامت نیازمند فهم شهودی است

اصلاً کجا می توان چنین شخصی یافت؟

امام باید تعیین شده باشد

مشخصات امام با سایر انسانها تفاوت دارد

تعینی بودن امام ویژگی امام است

تفاوت اساسی امام با سایر مردم

گمان برده اند که می توان او را در غیر آل پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم یافت؟

امام فقط از آل پیامبر است

امام از نسل حضرت زهرا علیهاالسلام است

امامان متعیّن هستند

امامت فقط متعلق به آل پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است

به خدا قسم نفس شان به آنان دروغ گفته و اباطیل آنان را در آرزو انداخته است و در نتیجه به پرتگاهی بلند و مشکل و لغزنده پا گذارده اند که پاهایشان از آن خواهد لرزید به پائین خواهند افتاد.

عدم شناخت امام باعث انحراف است (31)

انحرافات باعث دور شدن از امامان متعیّن هستند

دور شدن از امامان واقعی عامل سقوط جامعه اسلامی است

امامت معیار حق و باطل است

با عقولی سرگردان، ناقص و بایر و عقائدی گمراه کننده درصدد نصب امام بر آمده اند که جز دوری از مقصد نتیجه ای نخواهند گرفت

نصب امام در دست انسانها نیست

امام از طرف خداوند تعیین می شود

نصب انسانی امام دلیل بر گمراهی است

امامت همچون پیامبری، از طرف خداوند تعیین می شود

خدا آنان را بکشد! به کجا برده شده اند؟ درصدد کاری بس مشکل برآمده و خلاف حق سخن گفته اند و به گمراهی عمیقی دچار گشته و در سرگردانی افتاده اند، زیرا با آگاهی امام را ترک کرده اند، و شیطان اعمالشان را در نظرشان زینت بخشید و آنان را از راه حق بازداشت، حال آن که بینا و بصیر بوده اند.
[10]

ترک امام بر حق، باعث گمراهی عمیق است (32)

امام تکمیل کننده ایمان است

پیروی نکردن از امام، تبعیت از شیطان است

امامت معیار دینداری است

آنان انتخاب خدا و رسولش را کنار گذارده، انتخاب خود را در نظر گرفتند، در حالیکه قرآن با صدائی بلند به آنان خطاب می کند: «وَرَبُّکَ یَخْلُقُ مَا یَشَاءُ وَیَخْتَارُ مَا کَانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَتَعَالَى عَمَّا یُشْرِکُونَ»؛ و «پروردگار تو آنچه را بخواهد می آفریند و برمی گزیند آنان حق انتخاب ندارند و خداوند از شرک آنها منزه و برتر است» [11]

خداوند متعال امامان را انتخاب کرده است

قرآن به صراحت بر انتخاب امامان تأکید کرده است

امامت یک شأن الهی است

امامت یک مقام انتصابی است (33)

و نیز می فرماید «وَمَا کَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلاَ مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ»؛ «آنگاه که خدا و رسولش به کاری دستور دادند هیچ مرد و زن مؤمنی از پیش خود حق انتخاب نخواهد داشت» [12]

دستورهای خداوند و پیامبر واجب الاطاعه است

امامت از دستورهای خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است

تعیین امام براساس دستور الهی است

پیامبر مجری دستور الهی در معرفی امام است.

و نیز می فرماید «مَا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ
أَمْ لَکُمْ کِتَابٌ فِیهِ تَدْرُسُونَ
إِنَّ لَکُمْ فِیهِ لَمَا تَخَیَّرُونَ
أَمْ لَکُمْ أَیْمَانٌ عَلَیْنَا بَالِغَةٌ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ إِنَّ لَکُمْ لَمَا تَحْکُمُونَ
سَلْهُمْ أَیُّهُم بِذلِکَ زَعِیمٌ
أَمْ لَهُمْ شُرَکَاءُ فَلْیَأْتُوا بِشُرَکَائِهِمْ إِن کَانُوا صَادِقِینَ»؛ «شما را چه می شود؟ چگونه حکم می کنید؟ آیا کتابی آسمانی دارید که در آن چنین می خوانید که آنچه خود بخواهید دارا خواهید بود؟ یا عهد و پیمانی – پایدار تا قیامت – مبنی بر اینکه هر آنچه حکم می کنید خواهید داشت از ما گرفته اید؟ از آنان بپرس کدامیک از آنان چنین چیزی را ضمانت می کنند آیا شریکانی دارند؟ اگر راست می گویند شرکای خود را بیاورند» [13]

قضاوت در تعیین امام در اختیار انسانها نیست

قضاوت الهی تعیین کننده امام است

امام همانند در میان انسانها ندارد

ضرورت وجود یک امام تعیین شده از طرف خداوند در همه دورانها (34)

و نیز خداوند می فرماید: «أَفَلاَ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا»؛ «آیا در قرآن تدبر نمی کنند یا بر دل ها قفل زده شده است؟» [14]

تدبیر و تفکر راهی برای کشف امام واقعی

غفلت و گمراهی از حق، عامل گمراهی از شناخت امام

شناخت امام نیازمند ایمان واقعی است

مؤمنان، امام واقعی را می شناسند

یا خداوند بر دل آنان مهر زده و دیگر نمی فهمند، یا «می گویند شنیدیم و حال آن که نمی شنوند، بدترین جنبدگان از نظر خداوند، کر و لال هایی هستند که نمی اندیشند، و اگر خدا خیری در آنان سراغ داشت آنان را شنوا می کرد و اگر آنان را شنوا می کرد پشت کرده اعراض می نمودند [15]

تفکر، راهی برای شناخت امام

انحراف، حجابی بزرگ برای عدم شناخت امام

خروج از شناخت امام خروج از اسلام است

امامت یکی از اصول مسلم دین است

و «گویند: می شنویم و نافرمانی می کنیم» [16] بلکه آن «فضل خداوند است که به هر که بخواهد عطا می فرماید و خداوند دارای فضلی بزرگ است» [17].

شناخت بدون پیروی از امام کافی نیست.

پیروی از امام، ایمان را کامل می کند

امامت علطیه خداوندی است

امامت، فضل خداوند بر جهانیان است

پس چگونه می خواهند امام را برگزینند و حال آن که امام عالمی است که جهل در او راه ندارد

برگزیدن امام در دست انسان نیست

امام منصوب خداوند است

شناخت امام نیازمند علم است

علم امام لدنی است

و فرمانروایی است که سختی نمی دهد، معدن قداست و پاکیزگی و عبادت و علم و بندگی است

امام معدن قداست و خوبی هاست

گناه از امام به دور است

امام عالم بر امور جهان است

امام، باید معصوم باشد

دعای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فقط در حق او بوده است (مثل: اللهم و ال من والاه (و یا) اللهم اذهب عنهم الرجس و غیره) و یا پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فقط او را به امامت فراخوانده است وی از نسل حضرت صدیقه طاهره است و هیچ عیبی در نسب او نیست، هیچ شرفی همطراز او نیست

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم امام را مشخص کرده اند

رجس و گناه در ساحت امام راه ندارند

نسب امامان مشخص است

امامان از نسل حضرت زهرا علیه السلام هستند

نسب او از قریش است و در بین قریش از بنی هاشم است که از بقیه قری شرافت بیشتری دارند

امامان از نسل خاصی هستند

نسب امامان معین است

نسل امامان از قریش است

امامان از بنی هاشم اند.

و در آن میان از عترت یعنی از آل و نزدیکان حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم است

امام از نسل پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است

نسل پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم مشخص می باشند     

امامان از نزدیکان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هستند

امامان از خانواده پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم اند

امام از نظر خداوند مرضی و پسندیده است.

امام، انتخاب شده خداوند است

امام تأمین کننده رضایت خداوند در جهان است

امام معیار رضایت خداوند است

رضا��ت خداوند در پناه رضایت امام است

شریفترین اشراف است

امام شریفترین مخلوقات است

شرافت امام الهی است

شرافت امام قابل مقایسه با اشراف دیگر نیست

امام خلیفه ا... در زمین است

او از نسل عبد مناف است

نسل امام مشخص است

نسل امام در تعیین امام مهم است

شناخت امام از طریق شناخت خانواده وی است

امام از خانواده پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است

علم او دائماً رو به افزونی است

علم امام لدنی است

علم امام براساس زمان گسترش می یابد

علم امام راهگشای مشکلات زمان است

علم امام افزودنی است

حلم و بردباری او کامل و تمام عیار است

صبر امام فزونتر از همه است

تحمل و بردباری امام معیاری برای شناخت امام است

امام، در مقابل دشمنان و دوستان حلیم است

حلم امام عاملی برای حفاظت از اسلام است

بر امر امامت توانا و قدرتمند است

امام قدرت کامل رهبری دارد (35)

هدایت و رهبری لازمه امامت است

قدرت کامل لازمه رهبری است

امامت، هدایت جامعه است

به نحوه اداره امور امت عالم و آگاه است

امام آگاه بر جریانات امور است

آگاهی امام در راستای علم غیب است

امام براساس علم و غیب هدایت می کند

امام علیه السلام در صورت تمایل علم غیب دارد

اطاعتش واجب است

وجوب اطاعت کامل از امام

عدم اطاعت از امام خروج از اسلام است

معصیت از امام، معصیت از خداوند است

اطاعت از امام، اطاعت از خداوند است (36)

به فرمان خداوند به امر امامت قیام نموده (یا مجری اوامر و فرامین الهی است)،

امامت یک شأن الهی است

امام، قائم به امر الله است

امام، عهده دار اجرای اوامر الهی است

حاکمیت بخشی از (37) امامت است

خیرخواه بندگان خدا و حافظ دین اوست

امامت حافظ دین است

بدون امامت، اسلام در خطر است

امام در جهت حفظ امت است

حیات امت اسلامی مرهون وجود امام است (38)

خداوند انبیاء و ائمه را توفیق می دهد و از علم و حکمت مخزون خود علومی به آنان می دهد که به دیگران نداده است و لذا علم آنان از تمامی علوم اهل زمان برتر و بالاتر است

علم پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امام لدنی است

علم انسانهای دیگر به اندازه امامان نیست

امام به علم زمان خود آگاه تر از همه است

آگاهی و علم امام فراتر از زمان خود است (39)

خداوند می فرماید: «أَفَمَن یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یُتَّبَعَ أَمْ مَن لاَ یَهِدِّی إِلَّا أَن یُهْدَى فَمَا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ
»؛ «آیا آن که خود، هدایت کننده ی مردم به سوی حق است شایسته تر است که از او تبعیت کنند یا آن که تا راهنمایی اش نکنند هدایت نمی یابد، چه می شود شما را؟ چگونه حکم می کنید؟» [18]

امام هدایت کننده جامعه است (40)

امام، واجب الاطاعه است

هدایت، در گرو اطاعت از امام است

امام هادی انسانها به سوی حق و عدالت است

و نیز می فرماید: «وَمَن یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً»؛ هر آن کس را که حکمت دهند خیر کثیری به دست آورده است [19]

امام صاحب خیر کثیر است

حکمت نزد امام است

امام در هدایت جامعه حکیم است

با حکمت جامعه اسلامی هدایت می شود

و در مورد طالوت فرموده است: «إِنَّ اللّهَ اصْطَفَاهُ عَلَیْکُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللّهُ یُؤْتِی مُلْکَهُ مَن یَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ
»؛ «خداوند او را بر شما برگزید و به علاوه به او فزونی در علم و قدرت جسمانی عطاء فرمود، و خداوند پادشاهی خود را به هر کس بخواهد عطا می کند و خداوند غنی، توانمند و داناست» [20]

حکومت از آن خداوند است.

امام، از طرف خداوند به حکومت منصوب می شود

حاکمیت جامعه اسلامی از ضروریات امام است

حکومت اسلامی با امام هویت می یابد

و نیز به پیامبرش می فرماید: «وَکَانَ فَضْلُ اللّهِ عَلَیْکَ عَظِیماً
»؛ «فضل خدا بر تو عظیم است» [21]

امامت فضل عظیم خداوند است

امام صاحب فضل الهی است

حاکمیت و هدایت از فضایل خداوندی است

حاکمیت امام فضلی است بر جامعه اسلامی

و نیز در مورد ائمه از اهل بیت خاندان و نسلش می فرماید: «أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنَا آلَ إِبرَاهِیمَ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ وَآتَیْنَاهُم مُلْکاً عَظِیماً، فَمِنْهُم مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُم مَن صَدَّ عَنْهُ وَکَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِیراً»؛ «آیا مردم به خاطر فضلی که خداوند به آنان داده است حسد می ورزند؟ ما به آل ابراهیم کتاب و حکمت دادیم و به آنان پادشاهی بزرگ عطا نمودیم پس بعضی از آنان ایمان آوردند و گروهی از آن اعراض کردند و آتش جهنم کافی است» [22]

مخالفت با امام، ورود به جهنم است

حسادت بر امام، عامل دوری از خداوند است

جریان امام در طول تاریخ بوده است

امامت، یک جریان تاریخی الهی است.

و هرگاه خداوند، بنده ای را برای اداره ی امور بندگانش برگزیند به او شرح صدر و آمادگی کامل این کار را عنایت می فرماید

امام از میان انسانها برگزیده می شود

امامت، یک هدایت الهی است

قدرت امامت، قدرت الهی است

امام، هدایت الهی را عهده دار است

و در قلبش چشمه های جوشان حکمت قرار می دهد و علم را کاملاً به او الهام می فرماید و بعد از آن از هیچ پاسخی در نمی ماند و از رفتار و گفتار صحیح دور و منحرف نمی شود.

امام، معصوم است

حکمت و علم امام افزودنی است

امام، حلال مشکلات جهان است

امام، هدایت کننده جهان است

او معصوم است و مؤید، خداوند او را توفیق می دهد و در راستی و درستی پابرجا و محکم نگه می دارد،

توفیق امام یک توفیق الهی است.

عصمت امام، برای امامت اصل است

عصمت امام یک فضل الهی است

امام معصوم حاکمیت جهانی جامعه اسلامی را دارا خواهد شد

از خطای لغزش و سقوط در امان است

امام علیه السلام حتی از لغزشها بدور است.

امام نه تنها گناه بلکه اشتباه نمی کند.

حکم امام، حکم خداوند است

حاکمیت امام، حاکمیت خداوند است

خداوند فقط او را اینگونه قرار داده است تا حجت خدا باید بر بندگانش وگواه او باشد بر خلقش.

امام، معیار است

امام، ترازوی حق و باطل است

امام حجت الهی است

امام، شاهد خداوند در جهان است

و این فضل خداست که به هر کس بخواهد می دهد و خداوند دارای فضلی بزرگ است

امامت از آن خداوند است

امامت تعیّنی است

امام، فضل الهی است

امام تجسم فضل الهی است

حال آیا بر چنین چیزی توانایی و دسترسی دارند تا بتوانند او را برگزینند؟

تعین امام، فقط از طرف خداوند مقدور است

امامت، منصب الهی است

انسانها نمی توانند امام را انتخاب کنند. (41)

امام، تعیین شده از طرف خداوند است

یا فرد منتخب آنان چنین اوصافی دارد تا او را بر دیگران مقدم بدارند؟

افرادی که به عنوان امام از طرف مسلمانان منصوب شده اند با امام منصوب خداوند تفاوت دارد.

مشروعیت امام با انتخاب مردم، مشروعیت الهی نیست

حکومت اسلامی با انتصاب امام از طرف خداوند مشروعیت می یابد

حکومت اسلامی باید توسط امام معصوم اداره شود (42)

؟ قسم به خانه خدا که از حق تجاوز کرده اند و لذا خداوند آنان را نکوهش فرموده و مورد نفرت و غضب نموده و هلاک کرده می فرماید: «چه کسی گمراه تر از آن که بی راهنمای الهی خودسرانه عمل کند و خدا ستمکارانرا راه ننماید». و فرموده: «فَتَعْساً لَهُمْ وَأَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ»؛ هلاکت باد بر آنان و خداوند کارهای شان را در بیراهه و گمراهی قرار داد» [23]

دوری از امام، دور از حق است

عدم شناخت امام، نشناختن اسلام است

دوری از امام معصوم، غضب الهی را در بر دارد

پیروی از امام، پیروی از خداوند است

و نیز فرموده است: «کَبُرَ مَقْتاً عِندَ اللَّهِ وَعِندَ الَّذِینَ آمَنُوا کَذلِکَ یَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّارٍ»؛ «بزرگ نفرت و دشمنی است نزد خدا و نزد مؤمنین، این گونه خداوند بر هر قلب انسان های متکبر و جبار مهمی می نهد». [24]

نشناختن امام ظلم بزرگی است

نپذیرفتن امام، ظلم بزرگ انسان است

امامت، رحمتی الهی است

پذیرش امامت، شرح صدر جامعه اسلامی را افزایش می دهد


پنج سطح (فضای گفتمانی) روش پدام برای تحلیل خطبه امام رضا علیه السلام

پی‌نوشت‌ها:

1. برجسته سازی کلمات (بولد کردن) در این بخش از نویسنده مقاله است
2. رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: «إنما أخاف علی امتی ثلاثا: شحاً مطاعاً، و هویً متبعاً، و إماماً ضالاً» (پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم همانا من از سه چیز بر امت خود بیم دارم: گردن نهادن به فرمان آزمندی و بخل، پیروی از هوا و هوس، و پبشوای گمراه). (ابن شعبه، 1342 ق، ص 58).
3. الامام الرضا علیه السلام: «و انزل فی حجه الوداع و هی آخر عمره صلی الله علیه و آله و سلم «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ» و امر الامامة من تمام الدین» (امام رضا علیه السلام: خداوند آیه «امروز دینتان را برای شما کامل کردم» را در حجه الوداع که در پایان عمر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بود نازل کرد و امر امامت از جمله کمال دین است) (محمدی ری شهری، 1391 ش، ج 1، ش: 287، 73)
4. قرآن کریم «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلاَمَ دِیناً» (المائده: 3) امروز دینتان را برای شما کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام گردانیدم و اسلام را دین شما برگزیدم).
5. الامام الرضا علیه السلام:« ان الامامة اسّ الاسلام النامی، و فرعه السامی» (امام رضا علیه السلام: امامت ریشه بالنده اسلام و شاخه بر افراشته آن است) ( همان اثر، ش: 288: 73)
6. الام الصادق علیه السلام: «ان الارض لاتخلو الا و فیها امام، کیما ان زاد المؤمنین شیئا ردهم، و ان نقصوا شیئا أتمه لهم» (امام صادق علیه السلام: زمین هیچ گاه خالی از امام نمی ماند تا اگر مؤمنان چیزی [به دین] افزودند، آنها را [از این کژ راهه] بر گرداند و اگر چیزی را کاستند برایشان کامل کند) (همان اثر، ش: 292: 73).
7. امام علی علیه السلام: «فی کتابه الی ابن عباس: أما بعد، فلا یکن حظک فی ولایتک مالاً تستفیده، و لا غیظاً تشتفیه، ولکن إماتة باطل و إحیاء حق» (در نامه ی خود به ابن عباس نوشت، امام علی علیه السلام فرمود: اما بعد [از حمد] مبادا بهره ی تو از حکومتت به دست آوردن مالی یا فرونشاندن خشمی (انتقامگیری) باشد، بلکه باید بهره ات میراندن باطلی باشد و زنده کردن حقّی) (مجلسی، 1412 ق، ج 40، ص 328).
8. امام باقر علیه السلام: «بُنی الاسلام علی خمسٍ: علی الصلاه، و الزکاه، و الصوم، و الحج، و الولایه، و لم ینالد بشیء کما نودی بالولایه» (امام باقر علیه السلام: اسلام بر پنج پایه استوار است: نماز، زکات، روزه، حج و ولایت؛ و بر هیچ چیز به اندازه ولایت تأکید نشده است) (کلینی، 1377 ق، ج 3، ص 29؛ محمودی، 1354 ش).
9. الامام الصادق علیه السلام: «ان الله تبارک و تعالی اتخذ ابراهیم عبدا قبل ان یتخذه نبیا، و ان الله اتخذه نبیا قبل ان یتخذه رسولا، و ان الله اتخذه رسولا قبل ان یتخذه خلیلا، و ان الله اتخذه خلیلا قبل ان یجعله اماما، فلما جمع له الاشیاء قال: ان جاعلک للناس اماما» (امام صادق علیه السلام: خداوند تبارک و تعالی ابراهیم را به بندگی گرفت پیش از آن که او را به پیامبری برگزیند، و او را به نبوت رساند پیش از آن که به رسالت گزیند، و او را به رسول خود ساخت پیش از آن که به دوستی برگزیند و او را دوست و خلیل خود گردانید پیش از آن که امامش قرار دهد. و چون همه این مقامات را در او گرد آورد فرمود: من تو را پیشوای مردم قرار دادم» (محمد ری شهری، 1391 ش، ج 1، ش: 290: 73)
10. «وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ نَافِلَةً وَکُلّاً جَعَلْنَا صَالِحِینَ» (الأنبیاء: 72) (و اسحاق و یعقوب را [به عنوان نعمتی] افزون به او بخشودیم و همه را از شایستگان قرار دادیم)، «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَیْنَا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلاَةِ وَإِیتَاءَ الزَّکَاةِ وَکَانُوا لَنَا عَابِدِینَ» (الأنبیاء: 73) (و آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به فرمان ما هدایت می کردند، و به ایشان انجام دادن کارهای نیک و برپاداشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستنده ما بودند).
11. «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَهذَا النَّبِیُّ وَالَّذِینَ آمَنُوا وَاللّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ» (آل عمران: 68) (در حقیقت،‌نزدیکترین مردم به ابراهیم، همان کسانی هستند که او را پیروی کرده اند، و [نیز] این پیامبر و کسانی که [به آیین او] ایمان اورده اند؛ و خدا سرور مؤمنان است).
12. «وَقَالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِیمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِی کِتَابِ اللَّهِ إِلَى یَوْمِ الْبَعْثِ فَهذَا یَوْمُ الْبَعْثِ وَلکِنَّکُمْ کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ» (الروم: 56) (و [لی] کسانی که دانش و ایمان یافته اند، می گویند: «قطعاً شما [به موجب آنچه در کتاب خدا [ست] تا روز رستاخیز مانده اید، و این، روز رستاخیز است ولی شما خودتان نمی دانستید»).
13. القرآن الکریم: «وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَاماً» (بقره، 124/2) (و [بیاد آر] هنگامی که ابراهیم را پروردگارش به کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید، خدا فرمود: من تو را پیشوای مردم گردانیدم) (محمدی ری شهری، 1391 ش، ج 1، ش: 287: 73)
14. رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: «لعلی علیه السلام: لا یُحبک الا مؤمن، و لا یُبغضک الا منافق» (پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم - به علی علیه السلام - فرمود: تو را جز مؤمن دوست ندارد و جز منافق دشمنت نمی دارد) (محمدی ری شهری، 1391 ش، ج 1، ش 352: 87).
15. رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: ثلاثه اخافهن علی امتی: الضلالة بعد المعرفة، و مضلات الفتن، و شهوة البطن و الفرج» (پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: سه چیز است که از آنها بر امت خود بیمناکم: گمراهی بعد از شناخت، فتنه های گمراه کننده، و شکمبارگی و شهوترانی) (همان اثر، ش: 303: 75).
16. الامام الصادق علیه السلام: «الامام عَلَم بین الله عزوجل و بین خلقه، فمن عرفه کان مؤمناً، و من انکره کان کافراً» (امام صادق علیه السلام: امام راهنمای میان خداوند عزوجل و آفریدگان اوست؛ هرکه او را بشناسد مؤمن است و هرکه منکرش شود کافر) (همان ثر، ش: 277: 71)
17. الامام علی علیه السلام: «الامامة نظام الامة» (امام علی: امامت نظم دهنده ای امت است) (محمدی ری شهری، 1391 ش، ج 1، ش: 284: 73)
18. الامام علی علیه السلام: «و ایم الله، لولا مخافه الفرقه بین المسلمین، و أن یعودا الی الکفر و یعور الدین، لکنا قد غیرنا ذلک ما استطعنا» (امام علی علیه السلام: سوگند به خدا اگر بیم آن نبود که مسلمانان پراکنده شوند و به کفر بازگردند و دین صدمه ببیند، بی گمان تا آن جا که توان داشتیم وضع را دگرگون می ساختیم) (همان اثر، ش 343: 85)
19. الامام علی علیه السلام، نهج البلاغه عن ابن عباس: «دخلت علی امیرالمؤمنین علیه السلام بذی قار و هو یخصف نعله، فقال لی: ما قیمه هذا النعل؟ فقلت: لاقیمه لها! فقال علیه السلام: و الله لهی أحب الیّ من إمرتکم، الا أن أقیم حقاً، أو أدفع باطلاً» (به نقل از عبدالله بن عباس: بر امیرالمؤمنین علیه السلام در منطقه ی ذی قار وارد شدم در حالی که حضرت کفش خود را پینه می زد. از من پرسید: این کفش چقدر می ارزد؟ گفتم ارزشی ندارد. فرمود: به خدا قسم این را از حکومت بر شما دوست تر دارم مگر آن که [بخواهم] حقی را بر پا دارم یا باطلی را بر اندازم) (مجلسی، 1412 ق، ج 32: ص 76)
20. الامام علی علیه السلام: «لابد للناس من امیر بر او فاجر، یعمل فی امرته المؤمن و یستمتع فیها الکافر، و یبلغ الله فیها الاجل، و یجمع به الفیء، و یقاتل به العدو، و تأمن به السبل، و یؤخذ به للضعیف من القوی، حتی یستریح بر و یستراج من فاجر» (امام علی علیه السلام: مردم را ناچار فرمانروایی بادی؛ نیکوکار یا تبهکار؛ زیرا در حکومت او فرد با ایمان کار خویش (اطاعت خدا) می کند و کافر بهره ی خویش می برد و خداوند با وجود حکومت، هر کس را به اجل مقدّر می رساند و به وسیله ی او مالیاتها جمع آوری می شود و با دشمن جنگیده می شود و راهها امن می گردد و حق ناتوان از زورمند ستانده می شود و نیکوکار آسایش می بیند و از تبهکار در امان می ماند) (محمدی ری شهری، 1391 ق، ج 1، ش 226: 61)
21. امام علی علیه السلام: «فی قضیة التحکیم: ان هولاء یقولون: لا امره و لابد من أمیر یعمل فی إمرته المؤمن، و یستمتع الفاجر» (در قضیه حکمیت - امام علی علیه السلام فرمود: اینان (خوارج) می گویند: فرمانروایی ضرورتی ندارد! حال آن که وجود فرمانروا لازم است تا در زمان حکومت او مؤمن کار خود کند و کافر بهره ی خود بَرَد) (همان اثر، ش 222: 61)
22. امام علی علیه السلام: «لایصلح الناس الا امیر؛ بر او فاجر» (امام علی علیه السلام [وضع] مردم را به سامان نیاورد مگر فرمانروا: نیکو باشد یا بد) (همان اثر، ش 223: 61)
23. امام رضا علیه السلام: «ان الامامة زمام الدین، و نظام المسلمین، و صلاح الدنیا و عزالمؤمنین» (امام رضا علیه السلام: امامت، زمان دین است و رشته مسلمانان و اصلاح و آبادانی دنیا و عزت مؤمنان» (همان اثر، ش 289: ص 73)
24. رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: «انما مثل اهل بیتی فیکم کمثل سفینه نوح؛ من رکبها نجا، و من تخلف عنها غرق» (پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم: همانا مثل خاندان من در میان شما به کشتی نوح می ماند که هر که بر آن سوار شد نجات یافت و هر که از آن بازماند غرق شد) (همان اثر، ش: 334، ص 83)
25. امام کاپم علیه السلام: «الامامه هی النور، و ذلک قوله عزوجل:( آمنو بالله و رسوله و النور الذی انزلنا)، قال: النور هو الامام» ( امام کاظم علیه السلم: امامت، نور و روشنایی است؛ همان که خداوند عزوجل فرموده:« به خدا و پیامبر او و نوری مه فرو فرستادیم ایمان بیاورید». نور همان امام است) ( همان اثر، ش: 286: ص73)
26. الامام علی علیه السلام: «الا ان مثل آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم کمثل نجوم السماء، اذا خوی نجم طلع نجم، فکانکم قد تکاملت من الله فیکم الصنایع، و أراکم ما کنتم تأملون» (امام علی علیه السلام: هان! مثل خاندان محمد صلی الله علیه و آله و سلم مثل ستارگان آسمانند که هرگاه ستاره ای ناپدید شود ستاره ای دیگر آشکار می گردد، پس، چنان است که نعمتهای خداوند در میان شما کامل گشته و آنچه را آرزو می کردید به شما ارائه کرده است) (همان اثر، ش: 336، ص 83)
27. الامام علی علیه السلام: «انظروا اهل بیت نبیکم، فالزموا سمتهم، و اتبعوا اثرهم، فلن یخرجوکم من هدی، و لن یعیدوکم فی ردی، فان لبدو فالبدوا، و ان نهضوا فانهضوا» (امام علی علیه السلام: به خاندان پیامبر خود بنگرید و راه آنان را در پیش گیرید و در پی آنها حرکت کنید؛ زیرا آنان هرگز شما را از راه راست منحرف نمی کنند و به هیچ هلاکتی در نمی افکنند. اگر نشستند شما نیز بنشینید و اگر بپا خاستند شما نیز بپا خیزید) (همان اثر، ش: 335: 83)
28. الامام الباقر علیه السلام: «لو ان الامام رفع من الارض ساعه لماجت باهلها کما یموج البحر باهله» (امام باقر علیه السلام: اگر برای لحظه ای وجود امام از زمین برداشته شود، زمین، ساکنان خود را چنان به تلاطم می اندازد که امواج دریا دریانشینان را» (همان اثر، ش: 291: 73)
29. الامام علی علیه السلام: «انه لیس علی الامام الا ما حمل من امر ربه: الابلاغ فی الموعظه، و الاجتهاد فی النصیحه، و الاحیاء للسنه، و اقامه الحدود علی مستحقیها، و اصدال السهمان علی اهلها» (امام علی علیه السلام: چیزی برعهده امام نیست جز همان وظایفی که پروردگار بر عهده اش نهاده است: جدیت در موعظه و اندرز، کوشش در خیرخواهی و ارشاد، زنده کردن سنت، اجرای حدود الهی بر آنان که سزاوار آنند و رساندن سهام (بیت المال) به کسانی که سهم می برند) (محمد ری شهری، 1391 ش، ج 1، ش: 315: ص 79)
30. الامام علی علیه السلام: «نحن شجره النبوه، و محط الرساله، و مختلف الملائکه، و معادل العلم، و ینابیع الحکم» (امام علی علیه السلام: ماییم درخت نبوت و جایگاه فرود آمدن رسالت و جای آمد و شد فرشتگان و کانهای دانش و چشمه های حکمت) (همان اثر، ش: 337: ص 83)
31. الامام الصادق علیه السلام: «ان الحجه لاتقوم لله عزوجل علی خلقه الا به امام حتی یُعرف» (امام صادق علیه السلام: حجت خداوند عزوجل بر خلقش بر پا نمی گردد مگر به وجود امامی که شناخته شده باشد) (همان اثر، ش: 293: ص 73)
32. رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: «من مات بغیر امام مات میته جاهلیه» (پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم: هرکه بدون داشتن امام بمیرد به مرگ جاهلی مرده است» (همان اثر، ش: 300: ص 75)
33. رسول الله: «من مات و هو لا یعرف امامه مات میته جاهلیه» (پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: هرکه بمیرد و امام خود را نشناخته باشد به مرگ جاهلی مرده است» (همان اثر، ش: 299: ص 75)
34. الامام علی علیه السلام: «ان الله جعلنی اماما لخلقه...». (امام علی علیه السلام: خداوند مرا پیشوای خلق خود قرار داد) (همان اثر، ش: 314: ص 79)
35. الامام علی علیه السلام: «اللهم بلی، لاتخلوا الارض من قائم لله بحججه، اما ظاهراً مشهوراً، او خائفاً مغموراً لئلا تبطل حجج الله و بنیانه» (امام علی علیه السلام: صد البته زمین از کسی که حجتهای خدا را بر پا دارد - آشکار و سرشناس یا بیمناک و گمنام - خالی نمی ماند، تا که حجتهای و برهانهای خداوند از بین نرود) (همان اثر، ش: 294: ص 75)
36. الامام الرضا علیه السلام: «فی صفه الامام -: مضطلع بالامامه، عالم بالسیاسه» (امام رضا علیه السلام: در بیان ویژگی امام - فرمود: در امامت، توانمند و از سیاست، آگاه باشد) (همان اثر، ش: 313: ص 77)
37. الامام الصادق علیه السلام: «من لم یعرفنا و لم ینکرنا کان ضالاً حتی یرجع الی الهدی الذی افترض الله علیه من طاعتنا الواجبه، فان یمت علی ضلالته یفعل الله به ما یشاء» (امام صادق علیه السلام: کسی که ما را نشناسد و منکر ما هم نباشد گمراه است، تا آن که به سوی هدایتی که خدا بر او واجب کرده، یعنی لزوم اطاعت از ما، برگردد. و اگر در حال گمراهی اش بمیرد، خدا با او هر طور که خود بخواهد عمل می کند) (محمدی ری شهری، 1391 ش، ج 1، ش: 304: ص 75)
38. الامام علی علیه السلام: «حق علی الامام ان یحکم بما انزل الله و ان یؤدی الامانه، فاذا فعل فحق علی الناس ان یسمعوا له و ان یطیعوا و ان یجیبوا اذا دُعوا» (امام علی علیه السلام: امام وظیفه دارد بر طبق آنچه خدا نازل کرده است حکومت کند و امانت را ادا نماید. چون چنین کند مردم وظیفه دارند سخنش را بشنوند، فرمانش را ببرند و هرگاه آنان را فراخواند، اجابت کنند) (همان اثر، ش: 316: ص 79)
39. الامام الباقر علیه السلام: «لا تبقی الارض بغیر امام ظاهر او باطن» (زمین، بدون امام آشکار یا نهان باقی نمی ماند) (همان اثر، ش: 295: 75)؛ الامام الصادق علیه السلام: لوبقیت الارض بغیر امام لساخت» (اگر زمین بدون امام می ماند، به یقین فرو می ریخت) (همان اثر، ش: 296: ص 75)
40. الامام علی علیه السلام: «کبار حدود ولایه الامام المفروض الطاعه ان یُعلم انه معصوم من الخطأ و الزلل و العمد، و من الذنوب کلهای صغیرها و کبیرها، لایزل، و لایُخطی، و لایلهو بشیء من الامور الموبقه للدین، و لا بشیء من الملاهی، و انه اعلم الناس بحلال الله و حرامه و فرائضه و سننه و احکامه، مستغن عن جمیع العالم، و غیره محتاج الیه، و انه اسخی الناس و اشجع الناس» (امام علی علیه السلام: شرط ها و نشان نهای اصلی ولایت امامی که اطاعتش واجب می باشد، این است که از خطا و لغزش و گناه عمدی و از همه گناهان، کوچک و بزرگ، مصون است، نه می لغزد و نه اشتباه می کند، به هیچ امر دین براندازی دل نمی بندد و هیچ گاه عیاشی و خوشگذرانی نمی کند، داناترین مردم به حلال و حرام خدا و واجبات و مستحبات و احکام اوست، از همه جهانیان بی نیاز است و دیگران به او نیازمندند و بخشنده ترین و دلیرترین مردمان است) (همان اثر، ش: 309: ص 77)
41. الامام الصادق علیه السلام: «ان الارض لاتکون الا و فیها حجه، انه لا یصلح الناس الا ذلک، و لا یصلح الارض الا ذاک» (امام صادق علیه السلام: در زمین همیشه حجت هست، زیرا مردم را اصلاح نمی کند مگر حجت و زمین را به سامان نمی آورد مگر حجت) (همان اثر، ش: 297: ص 75)
42. «کمال الدین عن سعد بن عبدالله القمی - لما سأله (الامام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف) عن العله التی تمنع القوم من اختیار امام لانفسهم - قال: مصلح او مفسد؟ قلت: مصلح، قال: فهل یجوز ان تقع خیرتهم علی المفسد بعد ان لا یعلم احد ما یخطر ببال غیره من صلاح او فساد؟ قلت: بلی، قال فهی العله» (کمال الدین: - سعد بن عبدالله قمی می گوید: از امام مهدی علیه السلام سؤال کردم که چرا مردم نمی توانند خود، امام را برگزینند؟ - حضرت فرمود: نیکوکار را برگزینند یا تبهکار را؟ عرض کردم: نیکوکار. فرمود: آیا امکان دارد که از سر ناآگاهی از خوبی و بدی درون یکدیگر، فرد فاسد و بدکاری را برگزینند؟ عرض کردم: بله. فرمود: علت، این است) (محمدی ری شهری، 1391 ش، ج 1، ش: 332: ص 83)
43. الامام الحسین علیه السلام: «فی کتابه الی اهل الکوفه -: فلعمری، ما الامام الا الحاکم بالکتاب، القائم بالقسط، الدائن بدین الحق، الحابس نفسه علی ذات الله» (امام حسین علیه السلام: در نامه اش به کوفیان - نوشت: به جان خودم سوگند، امام و پیشوا کسی نیست مگر آن که بر اساس کتاب خدا حکومت کند، عدل و داد را بر پا دارد، پایبند دین حق باشد و خود را وقف در راه خدا کند) (همان اثر، ش: 311: ص 77)

منبع مقاله :
هوشنگی، حسین؛ (1392)، ابعاد شخصیت و زندگی حضرت امام رضا (علیه السلام)، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، اول



 

 

مقالات مرتبط :


امام رضا (ع) و گفتمان امامت (1)
امام رضا (ع) و گفتمان امامت (2)
امام رضا (ع) و گفتمان امامت (3)
امام رضا (ع) و گفتمان امامت (5)

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه